فهرست خود و نجاشى در كتاب رجال خويش اين روش را برگزيدند و به همين شيوه روايت را نقل كردند . « 1 » علاوه بر اين گاهى احاديثى بدون نام محدث و راوى و با عنوان « قد قال العلم » و يا « فى حديث آخر » از كلينى نقل شده است كه جمعى از عالمان اين احاديث را دليلى بر وجود ارتباط بين كلينى و امام زمان ( عج ) دانسته و گفتهاند « ممكن است كه اين كتاب كافى به نظر اصلاح آن حضرت رسيده باشد » « 2 » و از كلام بزرگان نقل شده است كه امام زمان ( عج ) فرمودهاند :
« الكافى كافٍ لشيعتنا » : كافى شيعيان ما را كافى است .
كلينى در زندگى سراسر نور و پربار خود علاوه بر تدوين و تأليف مجموعه الكافى ، كتابهاى الرد على القرامطه ، تفسير رؤيا ( تعبير خواب ) ، مجموعه شعر ( حاوى قصايدى كه شعرا در مناقب و فضايل اهل بيت عليهم السلام سرودهاند ) ، كتاب رسايل ائمه عليهم السلام و كتاب رجال را تأليف كرده است .
كلينى بر مسند تدريس
كلينى در مسير تحقيق و نگارش از تغذيه فكرى شاگردانى كه به اميد كسب علم از محضرش به بغداد سفر كردند لحظهاى غافل نبود . او در بارور كردن انديشه خدايى شاگردانش از جان مايه گذاشت . بسيارى از بزرگان از او روايت نقل كردهاند كه از آن ميان احمد بن ابراهيم معروف به ابن ابى رافع صيمرى ، احمد بن احمد كاتب كوفى ، احمد بن على بن سعد سعيد كوفى ، ابو غالب احمد بن محمد رازى ، عبدالكريم بن عبداللَّه بن نصر بزار تنيسى ، على بن احمد بن موسى دقاق ، محمد بن احمد سنانى زاهرى ، ابوالفضل محمد بن عبد اللَّه بن مطلب شيبانى ، محمد بن على ماجيلويه ، محمد بن عصام كلينى ، جعفر بن محمد بن قولويه قمى مؤلف كتاب كامل الزيارات ، هارون بن موسى تلعكبرى ، محمد بن احمد صفوانى و محمد بن ابراهيم نعمانى مؤلف كتاب غيبت نعمانى را مىتوان نام برد . « 3 »
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان ، ج 5 ، ص 81 .
( 3 ) . مفاخر اسلام ، ج 3 ، ص 27 و 90 .