امتيازات و هواى مطبوع آن ، اين شهر از ديرباز ييلاق بعضى از ثروتمندان و پادشاهان ايران بوده است .
اين شهر در زمان صفويّه به بالاترين درجهء اعتبار و شهرت رسيد . شيخ صفى الدّين عارف مشهور از آن ديار برخاست و مدفن وى و چند تن از سلاطين صفويه در همان جاست . در كنار مقبرهء شيخ صفى الدين كتابخانهء معتبرى بوده كه در زمان شاه عباس وقف مقبره شده بود ، ولى به هنگام جنگ روس و ايران در سال 1207 ه . ش ( 1828 م ) پسكويچ سردار سپاه روس تمام آن كتابخانه را به يغما برد و به كتابخانه پطرگراد منتقل كرد . « 1 »
اردبيل سوابق درخشانى در طول تاريخ دارد . شهرى است كه دانشمندان و نوابغى برجسته مانند محقق اردبيلى و شرف الدّين عبد الحق الهى ، و محدثين و حكما ، و قضات نامدار مانند آل كاكلىها از آن ديار برخاسته و در صدر اسلام به فرمان و دستخط حضرت على عليه السّلام و خلفا منصوب گشتهاند و در اين شهر با عظمت ، بيش از هزار سال « ده قرن » متوالى قضاوت نمودهاند .
اين سرزمين قبل از اسلام و بعد از آن مركز و پايتخت سلاطين و مرزبانان بوده و در آذربايجان شهرى از آن بزرگتر و آبادتر و بهتر نبوده است ، و تنها پادشاهى كه بعد از اسلام نظام ملوك الطوايفى را برانداخت و مذهب خاندان عصمت و طهارت و رسالت را مذهب رسمى و ملّى ايران اعلام نمود و وسعت ايران را به حدود ساسانيان رسانيد ، در اين شهر ساكن بود . « 2 »
آرى مقدس اردبيلى فرزند خطّه ياوران اهل بيت عليهم السّلام است .
* غفلت تاريخ
بىشك محقق اردبيلى ، از ستارگان درخشان آسمان فقاهت است كه عمرى در
هامش
( 1 ) . جغرافياى سياسى ، كيهان ، ص 167 - 166 ، تاريخ اردبيل ، ج 1 ، ص 1 ، لغتنامهء دهخدا ، ذيل اردبيل ، ص 169 .
( 2 ) . تاريخ اردبيل ، ج 1 ، از مقدمه .