همبحثىها
روش بحث جهت تثبيت و تكميل آموختهها ، بين طلاب علوم دينى خيلى رايج است يك درس را - بر اساس ( الدرس حرف و التكرار الف ) يعنى درس يك بار و بحث و مطالعه و تكرار آن هزار بار - چندين مرتبه با يكديگر بحث مىكنند . مرحوم مقدّس نيز علاوه بر حضور در جلسات اساتيد خويش با بسيارى از علماء و دانشمندان معاصر از طريق بحث ، ارتباط علمى برقرار و به تبادل معلومات مىپرداخت . هم بحثىهاى ايشان دو دستهاند :
1 - دستهاى كه با آنان جلسات بحث حضورى داشتند از قبيل مولا ميرزا جان باغندى يا باغنوى ، ملّا عبد اللّه يزدى صاحب حاشيه مشهور بر منطق تفتازانى ، « 1 » ملّا عبد اللّه شوشترى ، خواجه فضل اللّه تركه ، مير فخر الدين هاكى ، شاه ابو محمد شيرازى ، مير فتح اللّه شيرازى . « 2 »
2 - دستهاى كه از طريق مكاتبه با آنان اقدام به تبادل معلومات مىكرد مانند دانشمند بسيار بزرگوار مرحوم شيخ بهائى ، و سيد الفلاسفه مرحوم مير داماد .
مقدّس اردبيلى در موقع بحث آداب و شرايط آن را از نظر اخلاقى در حد كمال رعايت مىكردند شاگردان خويش را در حد همبحثى ، و همبحثىهاى خود را در حد استاد ، به حساب مىآورد . بهنظر مىرسد تشابه در تطبيق و تشخيص هم بحثىها و شاگردان وى از سوى محدثين هم ، از همينجا سرچشمه مىگيرد .
هامش
( 1 ) اعيان الشيعه ج 3 ص 80 .
( 2 ) فقهاى نامدار شيعه ص 225 .