36 . 6 - تعليقات بر من لا يحضره الفقيه
كتاب من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق متوفاى 381 ق ، يكى از چهار مجموعه كتب حديثى شيعه در قرون اوليه است كه مورد توجه علما قرار گرفته و مدار كتب حديثى و فقهى بر چهار كتاب كافى و فقيه و تهذيب و استبصار است ، لذا علما حواشى بسيارى بر اين كتب حديثى نگاشتهاند . در ذريعه ج 6 / 223 به بعد ، 15 حاشيه بر كتاب من لا يحضره الفقيه معرفى شده كه از آن جمله است حاشيهء آقا جمال خوانسارى : « الحاشية عليه [ : كتاب من لا يحضره الفقيه ] لآغا جمال الدين محمد بن الحسين الخوانسارى المتوفى 1125 ق » ذريعة 6 / 224 .
نسخهاى خطى از اين حاشيه آغا جمال در كتابخانهء مدرسهء عالى شهيد مطهرى ( سپهسالار ) به شمارهء 678 نگهدارى مىشود و در فهرست آن كتابخانه ج 1 / 565 به معرفى آن نسخه پرداخته شده ، و ليكن در فهرست اعلام فهرست مدرسهء عالى شهيد مطهرى ( سپهسالار ) به اشتباه نوشته شده : « تعليقات بر من لا يحضره الفقيه ص 565 » و حال آنكه در صفحهء 565 فهرست ، كتاب حاشيه بر فقيه آغا جمال خوانسارى معرفى شده نه حاشيه بر فقيه محقق اردبيلى .
اگر چه بعيد نيست كه محقق اردبيلى بر كتاب من لا يحضره الفقيه حاشيهاى داشته باشد و ليكن اصحاب تراجم و كتابشناسى چنين حاشيهاى را به او نسبت ندادهاند و در فهارس نسخ خطى نيز نسخهاى از اين معرفى نشده است .
* * * * *
37 . 7 - حاشيهء شرح جديد تجريد ( امامت )
همانطورى كه ذكر شد حاشيهء شرح جديد تجريد قسمت الهيّات از تأليفات مقدس اردبيلى رحمه اللّه بوده و نسخههايى از آن معرفى شد . و مخفى نماند كه بحث امامت نيز بخشى از قسمت الهيات تجريد است .