نظر محقق اردبيلى
محقق تعريف مشهور غناء را كه ( كشيدن صوت انسان مشتمل بر ترجيع مطرب ) است ذكر نموده و سپس گفته است :
ظاهر اين است كه غناء بركشيدن صوت بدون طرب اطلاق مىشود و حرام است چرا كه تقسيم غناء به غناى مطرب و غير مطرب صحيح است ، بلكه اطلاق آن بر اصوات غير مرجع و غير مكرر در حلق بعيد نيست ، بنابراين اجتناب شايسته است لكن قول اوّل در تعريف غناء مشهورتر است و نظر ما نيز همان است .
محقق سپس استثناء حداء به معنى راندن شتر با غناء را ذكر كرده و تعدى آن را به اشتر و الاغ ممكن دانسته است . آنگاه استثناء فعل زن آوازهخوان در عروسيها را در صورتى كه به باطل و دروغ تكلم نكند و با آلات لهوى غير جايز عمل نكند و صوتش را اجانب نشنوند ، بيان نموده و مىفرمايد :
ممكن است تحريم فعل مغنيه در عروسيها ، در صورت تكلم به باطل و دروغ و استفاده از آلات لهو ، غير جايز باشد و نه به واسطه غناء و ( نيز ممكن است تحريم ) شنيدن صوت زن توسط اجانب ، به واسطه همان دروغ و استفاده از آلات لهو باشد و نه استماع اجانب .
پس از بحثى مفصل پيرامون استثناى غناى زن آوازهخوان در اعراس ، محقق مسأله مراثى امام حسين عليه السّلام را پيش كشيده و مىنويسد :
و تحقيقا مراثى امام حسين عليه السّلام ، نيز از حكم حرمت غناء استثناء شده است و دليل اين استثناء نيز غير واضح است .
شايد دليل همهء موارد استثناء مثل حداء و آواز زن در اعراس و مراثى امام حسين عليه السّلام اين باشد كه اجماع فقط در غير اين موارد ثابت شده است و اخبار صحيح هم در تحريم مطلق صراحتى ندارد و از
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٨١