تفصيلات دقيق عشق مىورزيده و از همه مهمتر به تحليلهاى دينى و مذهبى ، فلسفى علاقهاى تام و خاص داشته است .
ايمان او كه اساسا در خط اسلام است در تكتك صفحات آثارش جلوهگر است ولى بايد مواظب تحريفات سوء كه در بعضى از نوشتهها به ايشان منسوب شده بود . در خلال موضوعاتى كه او بهكار گرفته ، پيوسته كنجكاوى شديدى در معارف و توانى خستگىناپذير در توجه شديد به هر چيز و علاقهاى تند نسبت به حيات فرهنگى احساس مىشود .
وى هم ذوق درخشانى در فلسفه و عرفان از خود بروز مىدهد و هم عينيتگرايى ، انكارپذيرى .
سخت شگفتآور است كه در سده دهم هجرى مردى به دنيا مىآيد كه در عنفوان جوانى از قلمى توانا برخوردار مىباشد . امّا همهء اين قضايا هنوز براى اينكه مقدس را دانشمند و فيلسوف به جامعه و جهان امروزى معرفى كند ، كافى نيست . بايد از مجموعهء نوشتههاى مقدس اردبيلى يك ساختمان كامل فكرى با يك طرح علمى منسجم به دست آوريم و اسلوب نوشتاريش را در شخصيت علمى او جلوهگر سازيم ، چرا كه خروج مكرر او از موضوع در هيچ كتابى مشهود نيست و اين عاملى است كه موجب ملال خواننده نمىشود و با مزاج اكثر مردمان و عالمان امروزى سازگار است . معذلك بايد بگوييم كه اگر وى دانشمند اسلامى به معناى اخص كلمه هست بايد در شخصيت ايشان به وجود روحيهء علمى و فلسفى اقرار كنيم .
كتابهاى موجود مقدس ، شنيده و گفتهها و نوشتهها دربارهء ايشان ، براى جاودان ساختن بيش از پيش او كافى است . از نظر نثرنويسى وى در مقامى نشسته است كه هنوز ادبيات عرب در آن زمان تا بدان حد توجه به آن نداشته است . نثر او نثرى است هم خالص و هم واقعبينانه و از چشمهاى زلال بيرون مىتراود . طبيعى و خالى از تكلف است . كمتر از هر نويسندهء ديگرى به زيورهاى
مقالات كنگره محقق اردبيلى ( مقالات ) ( فارسى ) — صفحة 714
مساهمون: كنگره بزرگداشت مقدس اردبيلى
ص٧١٤