اعتماد به آنان مورد بحث قرار مىگيرد و از اين رو ، بسيار ارزشمند و مورد اهتمام مىباشد . در اين رشته تا كنون كتابهاى بسيارى نگارش يافته و هر كدام از صاحب نظران در اين علم داراى مبانى خاص خود هستند . آيتالله بروجردى در اين رشته نيز ذوق و نبوغ عجيبى داشت و سرآمد بود . يكى ديگر از شاگردان ايشان در اينباره مىگويد :
« . . . آيتالله بروجردى ( اعلىالله مقامه ) به اندازهاى محيط به تراجم راويان احاديث بود كه گوئى اينان را بزرگ كرده است . از هركدام كه نام برده مىشد ، مىدانست متولد شدهء كجاست ، در كجا زندگى كرده ، از كبار كدام طبقه و از صغار كدام طبقه است ، چند امام را درك كرده و چه تأليف كرده است . خلاصه به قول بعضى از آقايان « يعدّ الرجال بأنامله » با انگشتانش رجال را مىشمرد . . » « 1 »
وى در اثر اين اشراف و تبحر توانست در اين رشته ، ابتكار و نوآورى بديعى از خود به يادگار گذارد . او در يك اقدام كم نظير ، سندهاى روايات آن دسته از كتب حديثى كه در استنباط احكام مورد استناد قرار مىگيرد را از متن ، جدا كرد و مورد دقت و بازبينى تخصصى قرار داد . متأسفانه ، توضيح پيرامون جزئيات آن از حوصلهء اين نوشتار خارج است . اين تلاش بديع ، فوائد و ثمرات بسيار ارزشمندى را در اختيار
هامش
( 1 ) . الگوى زعامت ، ص 83 ، به نقل از آيتالله ميرزا حسين نورى همدانى .