اينها حقايقى است كه عقلهاى كسانى را كه در جوهر زندگى نفوذ مىكنند ، و در آن سوى پوستههاى زندگى به جستجوى نظامها و هدفها مىپردازند ، سخت تكان مىدهد .
«
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ
- در آفرينش آسمانها و زمين ، و در پى هم درآمدن شب و روز نشانههايى براى خردمندان موجود است . » [ 191 ] دارندگان عقلهاى روشنگر ، پروردگار خويش را در نخستين نگاه به زندگى مىشناسند ، و هيچ نمود و پديدهاى را در زندگى نمىبينند مگر اين كه به ياد پروردگار خويش بيفتند ، چه آنان به سرعت از روى پل ظواهر و نمودها مىگذرند و به حقيقتى مىرسند كه مىگويد : خدا آفرينندهء اين نمود و مدبر آن است ، و آن را از لحظهاى تا لحظهء ديگر از حالى به حال ديگر مىرساند .
ايستاده و نشسته در انديشهء خدايند ، و ذكر ايشان برخاستهء از تفكرى ژرف در نمودهاى زندگى است ، و تفكر ايشان سالم است و به زودى به شناخت حقايق منجر مىشود كه بارزترين آنها دانستن اين مطلب است كه زندگى باطل و بىهدف نيست ، و آشفتگى و بىهدفى در آن ديده نمىشود ، و هدف زندگى آدمى و سنت و قانونى / 724 كه در ضمن آن حركت مىكند : تقوى است و التزام به راه و رسم خدا كه آنچه در آسمانها و زمين است ملتزم آن است ، و اگر جز اين باشد پايان زندگى آدمى آتش است .
«
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ
- آنان كه ايستاده و نشسته و بر پهلوها قرار گرفته خدا را ياد مىكنند ، و در آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند : پروردگارا ، تو پاكى و اينها را بيهوده نيافريدهاى ، پس ما را از عذاب آتش نگاهدار . » تفكر اين گونه كسان پندانگيز است ، و درسها و عبرتها از واقع زندگى به واقعيت خود آنان انتقال مىدهد ، و آنان را به زندگى با همهء سنتها و قوانين و