اگر بخواهيم معنى كلمهء « قصد » را در آيهء ذيل كشف كنيم :
/ 53
« وَ عَلَى اللَّهِ قَصْدُ السَّبِيلِ وَ مِنْها جائِرٌ وَ لَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ »
( النحل / 9 ) از مقارنهء ميان « قصد » و « جائر » و « هداية » به معنى قصد مىرسيم ، چه در مقابل جائر كه به معنى مايل و كج آمده ، و بنا بر اين قصد به معنى مستقيم است ، و چون جائر به معنى ستمگر است ، پس قصد به معنى دادگر خواهد بود .
يا اگر بخواهيم معنى « نفش » را در اين آيه بدانيم :
« وَ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ إِذْ يَحْكُمانِ فِي الْحَرْثِ إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ ، وَ كُنَّا لِحُكْمِهِمْ شاهِدِينَ »
( النساء / 78 ) كارى جز آن نداريم كه كلمهء « نفشت » را با « حرث » و « غنم » و « حكم » مقايسه كنيم و معنى تلف كردن كشت و مزرعه را از آن به دست آوريم .
مردى به ديدار يكى از اصحاب پيغمبر ( ص ) رفت و از معنى كلمهء « أبّ » در آيهء كريمهاى از قرآن پرسش كرد و آن صحابى آن را ندانست . على عليه السلام از در درآمد و گفت : معنى اين لفظ در خود آيه موجود است كه خداوند متعال گفته است :
« وَ فاكِهَةً وَ أَبًّا مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ »
( عبس / 31 - 32 ) كه فاكهة يعنى ميوه براى خود شما است و ابّ يعنى علوفه براى چارپايان شما .
ج : تفسير
شناخت چارچوب تاريخى كه شاهد نزول وحى بوده ، و شناخت مورد خاص كه آيه در آن نازل شده ، و ايستار اجتماعى كه آيه با آن رو به رو شد ، در فهميدن معنى دقيق آيه تأثير فراوان دارد .
شناختن تفاسير ائمهء وحى ( ع ) در مورد آيه ، از شناخت معانى آن قاطعيت دارد . چيزى كه هست ، تفاسير امامان ( ع ) / 54 گاه با يكديگر اختلاف دارد ، يا تنها تطبيق واحدى از آيه را بيان مىكند ، كه در اين صورت مىبايستى راهى را برگزينيم