ولى در اسلام ، اين محدوديت برداشته شده است و هر مسلمانى موظف است كه وظيفهء عبادى خود را ، در هر حال كه باشد ، انجام دهد ؛ در مسجد باشد يا جاى ديگر در جامعه مسلمانان باشد يا در بلاد كفر . در ميان مردم باشد يا تنها . در حال تندرستى باشد يا در بستر بيمارى . . . .
يعنى فرد با ايمان در هر حال بايد عبادت خود را مناسب آن حال انجام دهد و اين خود يكى از اسرار موفقيت اسلام است ، پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود :
براى من همهء روى زمين معبد و پرستشگاه است .
به همين مناسبت شارع اسلام نماز و روزه و حج را در مرحلهء اول « فردى » قرار داده ، به اين معنا كه از هر فرد انجام آنها را خواسته و مربوط به حضور جماعت ندانسته ، ولى در مرحلهء دوم ، فوايد اجتماعى آن عبادات را هم از نظر دور نداشته و جنبهء « اجتماعى » به آنها داده است .
مثلًا در « نماز » كه انسان به وسيلهء آن بندگى و نياز خود را در برابر پروردگار خويش مجسم مىدارد ، حضور در « جماعت » به طور « استحباب » تشريع شده و « سنت » قرار گرفته است .
و نيز در « روزه » كه براى تربيت فرد تشريع شده و بايد هر فرد مسلمان سالى يك ماه روزها از خوردن و آشاميدن و آميزش جنسى ، خوددارى كند و به اين وسيله روح پرهيزكارى و تقوا را در خود ايجاد نمايد ، اين عبادت با اين كه يك وظيفهء فردى است و هيچ گونه جنبهء اجتماعى ندارد ، ولى روز اول شوال را به شكرانه انجام وظيفه ماه مبارك رمضان ، « عيد » قرار داده كه مسلمانان وظيفه دارند نماز « فطر » را با جماعت بخوانند .
همچنين « حج » كه به وسيله آن اجابت دعوت خدايى و ترك علايق مادى و توجه به ساحت قدس ربوبى مجسم مىشود ، با اينكه عبادتى فردى است ، ولى چون محل پرستش ، نقطهء معينى است ، قهراً مسلمانان جهان در يك جا جمع شده و از حال
تعاليم اسلام ( فارسى ) — صفحة 365
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٣٦٥