خلاصهء درس شصت و هشتم :
عالم مثال مرتبهاى از وجود بوده ، مجرّد از مادّه و جرم آن مىباشد و لكن آثار مادّه از كمّ و كيف و وضع و نحو اينها از اعراض را دارد .
علّت ايجادكننده آن ، عقل فعّال ، آخرين عقل از عقول طوليّه مىباشد .
فلاسفه عالم مثال را به دو قسم : خيال منفصل قائم به نفس و مستقلّ از نفوس جزئيّه متخيّله و خيال متّصل قائم به نفوس جزئيّه متخيّله تقسيم كردهاند توضيح آن در متن درس ذكر گرديده است .
عالم مادّى ، عالم محسوس بوده ، پستترين مراتب وجود مىباشد .
ويژگيهاى اين عالم و فرق اين عالم با عالم مثال و عقل در متن درس توضيح داده شده است . - هر ممكن موجودى نسبت به واجب لذاته حدوث ذاتى دارد و مجموع ممكنها كه بنام « عالم امكان » و « ماسوى اللّه » ناميده مىشود شىاى وراى اجزائش نيست پس مجموع وجودهاى عالم امكان حادث به حدوث وجود امكانى براى عالم مادّه و طبيعت حدوث ديگرى است و آن حدوث زمانى است بيان مطلب در متن درس ذكر گرديده است . اثبات حدوث زمانى نزد متكلّمين مبنى است بر محاليّت قدم زمانى در ممكن .
مرحوم استاد علّامه بعد از توضيح نظر متكلّمين برمبناى آنان اشكالاتى وارد كرده است و در آخر درس اين مطلب ، مطرح گرديده كه فيض واجب بالذّات استمرار دارد زيرا قدرت او كه مبدأيّت براى ماسوى اللّه دارد عين ذات او است و لازمهء اين مطلب ، دوام فيض و استمرار رحمت و عدم انقطاع محضه وجود او است و اين گفتار به اين معنى نيست كه عالم طبيعت ، دائمى و قديم مىباشد ، پس ادّعاء قدمت افلاك و اجرام سماوى و علوى مردود است به توضيح مرحوم استاد علّامه در ذيل درس از مادّه مراجعه نمائيد .