مقصود از موضوع مفهوم موضوع است و از محمول مصداق آن ، يعنى قضيهء حمل شايع از نوع اوّل است كه مفاد آن اين است كه خود مفهوم جزئى - نه مصاديق آن ، مانند مفهوم زيد و عمرو و بكر - مصداق مفهوم كلى است ؛ يعنى ، مفهوم جزئى خود داراى مصاديقى متعدد است :
و به مثل ما تقدّم ايضا يندفع الشبهة عن عدّة من القضايا توهم التناقض ، كقولنا : الجزئىّ جزئىّ و هو بعينه كلّىّ يصدق على كثيرين و قولنا اجتماع النقيضين ممتنع و هو بعينه ممكن موجود فى الذهن و قولنا الشىء إمّا ثابت فى الذهن او لا ثابت فيه و اللاثابت فى الذهن ثابت فيه ، لأنّه معقول موجود بوجود ذهنىّ .
فالجزئىّ جزئىّ بالحمل الأوّلىّ ، كلّىّ صادق على كثيرين بالحمل الشايع و اجتماع النقيضين ممكن بالحمل الأوّلىّ « 1 » ، ممتنع بالحمل الشايع « 2 » و اللاثابت فى الذهن لا ثابت فيه بالحمل الأوّلىّ ، ثابت فيه بالحمل الشايع .
* * *
پاورقی
( 1 و 2 ) . اين دو قيد مربوط به موضوعاند و نوشتن آنها به صورت قيد قضيه درست نيست .