تلميذ : راجع به علائم آخرالزمان كه وارد است : « وَ عِنْدَ ذلِكَ يَتَكَلِّمُ الرُّوَيْبِضَةُ » « 1 » مقصود از رُوَيبِضه چيست ؟ و منظور از دجال ؟ و كيفيت احوال يأجوج و مأجوج كه بيان شده است ؟
علامه : در اشراط الساعه ( علامات قيامت ) آمده است كه در آن وقت « رويبضه » سخن مىگويد . ظاهراً منظور از رويبضه كسانى هستند كه در جامعه قرب و منزلت ندارند و به حساب نمىآيند ، آنها تكلم مىكنند ؛ كنايه از اينكه امور مردم را در شئون اجتماعى در دست مىگيرند و رياست بر مردم مىنمايند .
راجع به اصل دجال ( شخص دروغ زن و دروغ پرداز ) روايات بسيارى وارد است كه قبل از ظهور حضرت مهدى - ارواحنا فداه - خروج مىكند و مردم را گمراه مىنمايد .
و اما دربارهء خصوصياتش رواياتى وارد شده است كه قابل اعتماد نيست ، مثل اينكه دجال شخصى است كه به الاغى سوار مىشود و حركت مىكند و يميناً و يساراً جنت و نار با او حركت مىكنند !
در روايات اهل تسنن نيز دجال آمده است و تولد دجال هم روايت شده ، و حتى روايت است كه به رسول اللَّه خبر دادند و حضرت تشريف بردند ، يا او آمد . و يك حرفهايى زده شده است كه البته قابل اعتماد نيست ؛ مثل اينكه مثلًا طول الاغش يك فرسخ است ؛ الاغ يك فرسخى ؟
و اما راجع به يأجوج و مأجوج ، ظاهراً دو دسته از مردم باشند كه در سد كوه قفقاز واقع شده و آن سد كه شواهدى دارد كه ذوالقرنين كشيده است ، بين آنها و حملهء به اين سرزمينها جلوگيرى كرده است . و بعضى گويند : دو طائفه از مغول هستند . و
هامش
( 1 ) . حديث رويبضه در اشراط السّاعه است ، و آن ، حديث مفصلى است كه سلمان در كنار خانهء خدا مطالبى را راجعبه علامات قيامت از رسول اللَّه مىپرسيده است . و اصل اين حديث در تفسير علىّ بن ابراهيم ، ص 627 - 629 مىباشد ، و در تفسير الميزان ، ج 5 ، از ص 432 - 435 از تفسير علىّ بن ابراهيم نقل كردهاند