از آن حيث كه جميل است وعبادت ، توجه وتذلّل و خوار ساختن خويش براى خداوند سبحان است از آن جهت كه جميل بالذات است . پس خود خداى سبحان مقصود لنفسه است نه مقصود لغيره چنانكه خود مىفرمايد :
« وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ »
. « 1 »
پس هدف نهايى آفرينش جن و انس و وجود و كمال وجود ايشان ، همان عبادت خداى سبحان يعنى تنها توجه به اوست ، و خود توجه نيز واسطه بوده . مقصود ذاتى نيست . پس خود خداى سبحان غايت وهدف وجود آنان است و از همين روست كه در روايات ، عبادت را دراينجا به معرفت تفسير كردهاند .
و خداى سبحان مىفرمايد :
« وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ »
. « 2 »
و مىفرمايد :
« هُوَ الْحَيُّ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ »
. « 3 »
و همين طور حب نيز انجذاب وكشش به سوى جميل است از آن جهت كه جمال است و جمال مطلق نزد خداست . و خداى سبحان مىفرمايد :
« قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي »
. « 4 »
و مىفرمايد :
« وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا »
. « 5 »
و روايت « ديلمى » در اين باب به زودى خواهد آمد .
و در دعاى كميل آمده است :
هامش
( 1 ) . آدمى و پرى را نيافريدم ، مگر براى اينكه مرا پرستش كنند
( 2 ) . و خداى تو حكم فرموده كه جز او هيچ كس را نپرستيد
( 3 ) . او خداى زندهء ابدى است [ و ] جز او هيچ خدايى نيست پس تنها او را بخوانيد و به اخلاص بندگى كنيد
( 4 ) . بگو اى پيغمبر صلى الله عليه و آله اگر خدا را دوست مىداريد مرا پيروى كنيد
( 5 ) . آنها كه اهل ايمانند كمال محبت و دوستى را فقط به خدا مخصوص دارند