از اين روى اسلام كه آيين پاك خود را همگانى معرفى مىكند و همه را در برابر مقاصد دينى مساوى مىداند اثبات وجود خدا را با اينگونه مردم از راه ديگر در ميان مىنهد و از همان راهى كه فطرت ساده رااز توجه مردم به دور داشته با ايشان سخن گفته خدا را مىشناساند .
قرآن كريم خداشناسى را از راههاى مختلف به عامه مردم تعليم مىدهد و بيشتر از همه افكارشان را به آفرينش جهان و نظامى كه در جهان حكومت مىكند معطوف مىدارد و به مطالعه آفاق و انفس دعوت مىنمايد ، زيرا انسان در زندگى چند روزه خود هر راهى را پيش گيرد و در هر حالى كه مستغرق شود از جهان آفرينش و نظامى كه در آن حكومت مىكند بيرون نخواهد بود و شعور و ادراك وى از تماشاى صحنه شگفتآور آسمان و زمين چشم نخواهد پوشيد .
اين جهان پهناور هستى « 1 » كه پيش چشم ماست - چنانكه مىدانيم - هر يك از اجزاى آن و مجموع آنها پيوسته در معرض تغيير و تبديل مىباشد و هر لحظه در شكل تازه و بىسابقهاى جلوه مىكند .
و تحت تأثير قوانين استثناءناپذير لباس تحقق مىپوشد و از دورترين كهكشانها گرفته تا كوچكترين ذرهاى كه اجزاى جهان را تشكيل مىدهد هر كدام متضمن نظامى است واضح كه با قوانين استثناءناپذير خود بهطور حيرت انگيزى در جريان مىباشد و شعاع عملى خود را از پستترين وضع به سوى كاملترين حالات سوق مىدهد و به هدف كمال مىرساند .
و بالاتر از نظامهاى خصوصى نظامهاى عمومىتر و بالاخره نظام همگانى جهانى كه اجزاى بيرون از شمار جهان را به همديگر ربط مىدهد و نظامهاى جزئى را به هم
هامش
( 1 ) . خداى تعالى مىفرمايد :« إِنَّ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لَآياتٍ لِلْمُؤْمِنِينَ * وَ فِي خَلْقِكُمْ وَ ما يَبُثُّ مِنْ دابَّةٍ آياتٌ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ * وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ * تِلْكَ آياتُ اللَّهِ نَتْلُوها عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَ آياتِهِ يُؤْمِنُونَ »جاثيه ، آيه 3 - 6