پس آنها ثابت هستند ، هم بهشت و هم دوزخ . و در داستان مؤمن آل ياسين گفته شد كه : بمجرّد كشته شدن ببهشت رفت ، و قوم نوح بمجرّد غرقاب شدن ، در آتش شدند * * *
راجع به تكلّم رُوَيْبِضَة و ظهور دجّال و پيدايش يأجوج و مأجوج
تلميذ : راجع بعلائم آخر الزّمان كه وارد است : وَ عِنْدَ ذَلِكَ يَتَكَلَّمُ الرُّوَيْبِضَةُ « 1 » مقصود از رُوَيبِضه چيست ؟ و منظور از دجّال ؟ و كيفيّت احوال يَأجوج و مأجوج كه بيان شده است ؟
علّامه : در أشراط السّاعة ( يعنى علامات قيامت ) آمده است كه در آنوقت رويبضه سخن مىگويد . ظاهراً منظور از رويبضه كسانى هستند كه در جامعه قرب و منزلت ندارند و به حساب نمىآيند ، آنها تكلّم مىكنند ؛ كنايه از اينكه امور مردم را در شؤون اجتماعى در دست مىگيرند و رياست بر مردم مىنمايند .
راجع به اصل دَجّال ( يعنى شخص دروغ زن و دروغ پرداز ) روايات بسيارى وارد است كه قبل از ظهور حضرت مهدىّ أرواحنا فداه خروج مىكند ، و مردم را گمراه مىنمايد .
و امّا دربارهء خصوصيّاتش رواياتى وارد است كه قابل اعتماد نيست ؛ مثل اينكه دجّال شخصى است كه به الاغى سوار مىشود و حركت مىكند ، و يميناً و يساراً جَنَّت و نار با او حركت مىكنند .
در روايات أهل تسنّن نيز دجّال آمده است . و تولّد دجّال هم روايت
هامش
( 1 ) حديث رويبضه در أشراط السّاعة است ، و آن ، حديث مفصّلى است كه سلمان در كنار خانهء خدا مطالبى را راجع به علامات قيامت از رسول الله مىپرسيده است . و اصل اين حديث در « تفسير علىّ بن إبراهيم » ص 627 تا 629 مىباشد ، و در تفسير « الميزان » ج 5 ، از ص 432 تا 435 از « تفسير علىّ بن إبراهيم » نقل كردهاند .