هفتاد و هشت هجريّهء قمريّه شروع شد ، و متجاوز از بيست سال ادامه پيدا كرد .
اين حقير در روز جمعه 18 شعبان المعظّم يكهزار و سيصد و نود و نه هجريّهء قمريّه كه به خدمت استاد علّامه در مشهد مقدّس رسيدم و در آن روز راجع به كربن نيز مذاكراتى شد ؛ اينجانب فرمايشات ايشان را ضبط و فعلًا براى خوانندگان گرامى در اينجا مىآورم
: علّامه فرمودند
: مسيو هانرى كُربن استاد شيعه شناس دانشگاه سوربُن ؛ « 1 » قريب يكى دو ماه است كه فوت كرده است ؛ و مجالس عديدهاى راجع به تحقيق مذهب شيعه با ما داشت .
مرد سليم النّفس و منصفى بود . او معتقد بود كه در ميان تمام مذاهب عالم ، فقط مذهب شيعه است كه مذهبى پويا و متحرّك و زنده است ، و بقيّهء مذاهب بدون استثناء عمر خود را سپرى كردهاند ، و حالت ترقّب و تكامل را ندارند .
كليميان قائل به امام و ولىّ زندهاى نيستند ( و همچنين مسيحيان و زردشتيان ) و اتّكاء به مبدأ حياتى ندارند و بواسطهء عمل به تورات و إنجيل و زَنْد و أوِستا ، اكتفا نموده و تكامل خود را فقط در اين محدوده جستجو مىكنند . و همچنين تمام فرَق اهل تسنّن كه فقط تكامل خود را در سايهء قرآن و سنّت نبوى مىدانند .
امّا شيعه ، دين حركت و زندگى است . چون معتقد است كه حتماً بايد امام و رهبر امّت زنده باشد ، و تكامل انسان فقط به وصول بمقام مقدّس او حاصل مىشود ؛ و لذا براى اين منظور از هيچ حركت و پويائى و عشق دريغ
هامش
( 1 )Henry Corbin professeur a l Ecole des Houtes Etudes ( Sorbonne )