استناد به خداوند . « 1 »
5 - ابو الفضل حميد مفتى : ذات خداوند و احوال ممكنات بر طبق قانون اسلام « 2 » .
6 - قاضى عضد ايجى : معلومى كه متعلّق اثبات عقايد دينى است . « 3 »
7 - ابن خلدون : عقايد ايمانى . « 4 »
تعريف علم كلام به روايت پيشينيان :
1 - حكيم ملا عبد الرزاق لاهيجى در اين مقام به نكته در خور توجّهى اشاره نموده است : « و اما علم كلام بر دو وجه اعتبار شد ، يكى كلام قدما و ديگرى كلام متأخّرين .
اما كلام قدما صناعتى باشد كه قدرت بخشد بر محافظت اوضاع شريعت به دلايلى كه مؤلّف باشد از مقدّمات مسلّمه مشهوره در ميان اهل شرايع ، خواه منتهى شود به بديهيّات و خواه نه - و اين صناعت را مشاركتى با حكمت نبود ؛ نه در موضوع ، و نه در دلايل ، و نه در فايده . . . و قدماى اهل اسلام را حاجت به اين صناعت از دو جهت بود :
يكى : محافظت عقايد شرعيه از تعرّض اهل عناد از ساير اهل ملل و شرايع و اين حاجت شامل عامّه اهل اسلام است .
هامش
( 1 ) . شرح مقاصد ج 1 / 180 و مواقف / 7
( 2 ) . قاموس البحرين / 43
( 3 ) . مواقف / 7 . در اين صورت مسائلى كه مورد اثبات قرار مىگيرند يا مستقيما از گونهء عقايد دينىاند مثل وحدت صانع و يا مسائلى هستند كه اين اعتقادهاى مستقيم متوقّف بر آنند مثل ابطال حال شرح مواقف ج 1 / 40
( 4 ) . ترجمه مقدّمه ابن خلدون ج 2 / 132