اين كه سخن وى در مفهوم وجود است ، محقّقين براى تصحيح كلام وى آن را بر مصداق وجود تنزيل كردهاند .
5 - نظريهء ششم در اينجا نظريه ششمى نيز وجود دارد كه قريب به نظريه فهلويين است
و آن اين كه وجود را واحد شخصى بدانيم و تشكيك را به مظاهر آن ارجاع نماييم ، در برابر قول فهلويين كه وجود را مراتب متكثر طولى و عرضى مىدانند و تشكيك را به مراتب آن ارجاع مىدهند . چون اين نظر به ذوق عرفانى قوى نيازمند است ، از شرح آن خوددارى مىنماييم .
اينها اصول نظريّات محقّقان دربارهء حقيقت وجود است ، روشنترين و مستدلترين آنها همان نظريه صدر المتألهين است كه در حقيقت توضيح و تصحيح مكتب فهلويين است و لب اين نظريه آن است كه گفته شد :
« كثرة الوجود و الموجود في عين وحدتهما » .
پايان
قم - حوزهء علميهء
جعفر سبحانى
1350 هجرى شمسى