بر عباد و فساد در بلاد است .
سوم : اعراض است كه فرموده است
وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَى الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأى بِجانِبِهِ
« 1 » و اعراض ، روى گردانيدن از خداوند و مشغول شدن به هواى نفس و كفران نعمت است .
چهارم : عجب و تكبّر است . چنان كه فرعون را عارض شده بود و مىگفت
أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هذِهِ الْأَنْهارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي
« 2 » .
پنجم : تفاخر است كه فرموده است
وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ
« 3 » و تفاخر ، فخر كردن بر اقران و ترفّع بر اخوان و فراموش كردن خود و خداى است .
ششم : تكاثر است كه فرموده است
أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ
« 4 » و تكاثر ، مباهات و لاف زدن بر بسيارى مال و غافل شدن از حق است .
هفتم : مشغوليت است كه فرموده است
شَغَلَتْنا أَمْوالُنا
« 5 » مشغوليّت ، ضايع نمودن عمر است در جمع و حفظ مال و صرف و خرج آن در مقصودات دنيويه و متلذات و تمتعات حيوانيه و بهيميه .
هشتم : بخل است كه فرموده است
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ
« 6 » و بخل ، منع نمودن حقوق و نفقه مال است در خمس و زكات و در نفقه خود و اهل و عيال و صله ارحام و حق اخوان و همسايه ، وسائل و ضيف و تعهّد غربا و فقرا و امثال اينها .
نهم : تبذير است كه فرموده است
إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كانُوا إِخْوانَ الشَّياطِينِ
« 7 » و تبذير ، اسراف نمودن در خرج و انفاق است بر خلاف رضا و فرمان خداى و در مطالبى كه صلاح نفس
هامش
( 1 ) . اسراء : 83
( 2 ) . زخرف : 51
( 3 ) . حديد : 20
( 4 ) . تكاثر : 1
( 5 ) . فتح : 11
( 6 ) . آل عمران : 176
( 7 ) . اسراء : 27