را « سح اسبور » گفتهاند ، يعنى دافع علت طاعون .
و استاد ابو ريحان در كتاب الجماهر الجواهر آورده است كى اهل هند ياقوت سرخ را « پدم راگ » گويند و « راگ » نام ياقوت است و « پدم » صفت لون ، و به لغت هند « پدم » نيلوفر سرخ است .
و ياقوت سرخ را به سبب طراوت لون چهار گونه نام نهادهاند : نخستين كى اشرف و به طراوتتر و نيكوترين اين انواع سرخى است به غايت طراوت آن را بهرمانى خوانند ، چه گلى است در ديار هند كه رنگى در غايت سرخى و طراوتى بر كمال دارد ، ميان سرخى لون اخگر آتش و سرخى دانهء انار و ارغوان ، آن را بهرمان خوانند ، و هيچ نوع را در تفريح اين خاصيّت نيست كى بهرمانى را .
به زمان قديم يك مثقال ازو به هزار دينار مىخريدهاند و درين ايّام ازين نوع كمتر يافت مىشود مگر احيانا ريزهاى خرد .
و بهترين آن بود كه مشعشع و افروخته بود و همهجاى او هم رنگ باشد و سير رنگ ، و اطراف او تاريك نباشند و آبگينه رنگ نبود و ناهموار ، و بدندانه باشد .
و طبقهء دوم كه به درجه نازكترست ياقوت رمّانى است همرنگ دانهء انار در طراوت و آبدارى . و غير بهرمانى هيچ نوع را قيمت بيش ازو نيست . و خواصّ و اثر و فعل او مشابه بهرمانى است .
و طبقهء سوم ارغوانى است كى نازلترست و اندكمايه تيره رنگ بود ، مانند رنگ ارغوان . و قيمت ارغوانى از رمّانى كمتر
عرايس الجواهر ونفايس الأطايب ( فارسى ) — صفحة 28
مساهمون: ايرج افشار
ص٢٨