باب سوم در معرفت نحاس و خاصيت و منفعت او
نحاس جوهرى معدنى است از جملهء فلزّات معروف و مشهور . طبيعت او گرم و خشك است .
و معادن نحاس در بسيار مواضع است و به ايّام غازان خان عادل در حدود اذربيجان در دزمار معدنى ظاهر شد كه بيشتر فلوس از آن مىسازند . و آن دو نوع است :
اوّل صافى روشن و به غايت سرخ باشد ، و بهترين نحاس آن است كى نيك سرخ و نرم باشد .
و نوع ديگر را [
a
39 ] سرخ سياهفام است كى آن نفايهء نحاس است .
و در ميان بعضى از مس خاكى باشد سرخ ، و زنگارى با آن آميخته . آن زنجار اگر به زر شكندار افكنند در وقت گداز شكن او ببرد .
و دهنهء ترش در معدن مس تولّد مىكند ، و چون اصل نحاس خضرت است چون ترشيها بدان رسد زنجار ظاهر گردد .
و اگر نحاس را به سركه بيالايند ازو زنجار حاصل شود كه در ادويه مستعمل است .
رگ سبل و ناخنه را نافع بود ، و در مرهمها گوشت عفن را سودمند بود ، و جراحتهاى كهنه را به صلاح باز آرد ، و علّت ناسور « 1 » را نافع بود .
پاورقی
( 1 ) - در اصل بىنقطه است ، با سور » نيز ممكنست باشد .