باب بيست و هفتم « 1 » در معرفت سنگ باران و برف و سرما و خاصيت آن
و آن سنگى است معروف مشهور كى تركان آن را سنگ « يات » گويند .
و آن الوان مختلف است . بعضى از آن سفيدى است خاك رنگ ، و بعضى سرخى تيره ، و بعضى ابلق فام ، و بعضى مركب از دو سه لون .
« * » و بعضى گويند كى از احجار حيوانى است و در شكم خوك تولّد مىكند .
و حقيقت آن است كه معادن آن در اقصاى بلاد ختاى و طمغاج است .
خاصيّت او آن است كى هرگاه كه آن را در آب نهند و آب از جاى فرو آويزند از اطراف سحاب به هم پيوندد و باران باريدن آغاز نهد ، و چون از ميان آب بردارند باز ايستد .
و ايغوران و تركان بر معرفت آن واقفاند و به واسطهء آن باران و برف و تگرك و باد و سرما بيارند و در آن صنعت و حرفت ماهر باشند .
و گويند كه اين احجار بىافسون و عزايم خاصيّت نكنند و آن مستحيل است ، و آن كس را كه اين علم داند و به او عمل تواند كرد او را « يات حر ؟ ؟ ؟ ى » « 2 » گويند .
هامش
( 1 ) - اصل : بيست و چهارم
( 2 ) - كذا در اصل بدون نقطه .
* - ازينجا تا آخر سه سطر بعد در حاشيه تحرير شده است .