نگاهى به سراسر فصل
1 - محدوديّت در مصرف و هزينه . . . :
مهمترين چيزى كه در آن اسراف و زياده روى صورت مىگيرد ، خرج كردن است در صورتهاى گوناگون آن . چه بسيار كسان كه در ساير امور و در خريد شخصى چيزها و كالاها ، هيچ وقت اسراف نمىكنند ، ليكن هر وقت براى چيزى يا در راه مقصودى هزينه گذارى مىكنند - خواه خوب باشد يا نه - به اسراف و افراط مىپردازند . از اين رو مىنگريم كه تعاليم اسلامى - با اينكه در بارهء انفاق و بخشندگى تأكيد مىكند ، چنان كه به تفصيل در باب دوازدهم از آن سخن گفته خواهد شد « 1 » - آنچه را كه از حدود ميانه روى تجاوز كند ممنوع مىشمارد و اجازه نمىدهد كه خرج كردن از طريق اعتدال خارج شود ، بلكه پيوسته مردمان را به پيروى از حكمت « توازن » و « تعادل » فرا مىخواند .
از جمله اين تعاليم است اين حديث نبوى ، كه در فصل آينده نيز خواهد آمد :
« إنّ أصنافا من أمّتي لا يستجاب لهم دعاؤهم . . . و رجل رزقه الله مالا كثيرا ، فأنفقه ، ثمّ أقبل يدعو : يا ربّ ارزقني « 2 » . . . -
( 1 ) گروههايى چند از امّت من دعايشان مستجاب نمىشود . . . و مردى كه خدا مالى فراوان بهرهء او كرده است ، و او آن اموال را خرج كرده ( و به هدر ) داده است ، آنگاه مىگويد : پروردگارا به من روزى ده . . . » .
2 - محدوديّت در خوردن و آشاميدن :
صرف شدن خوراكيها و نوشيدنيها و موادّ غذايى ، بر حسب شرع ، از لحاظ كميّت و كيفيّت محدوديّت دارد ، و انسان نمىتواند از آنها جز با اعتدال و ميانه روى در هر دو جهت كمى و كيفى مصرف كند ، هر چند خود مالك آن باشد . و اين اعتدال در مصرف ، به اعتبار جسمى و روحى براى او خوب و مناسب است ، چنان كه امام علىّ بن ابى طالب « ع » مىفرمايد :
« من اقتصر
هامش
« 1 » ( جلد پنجم ) .
« 2 » « كافى » 5 / 67 .