وجود آن شده است براى خاطر لزوم آن فى نفسه و لنفسه باشد و از ثمرات اين مصلحت حصول تقرب است بوسيلهء آن بدان بر خلاف واجب غيرى كه براى خاطر مصلحتى است كه در غير است « فان النفسى واجب على كل حال بخلاف الغيرى فانه واجب على تقدير دون تقدير » پس واجب باعتبار مطلوبيت ذاتى منقسم به واجب نفسى و غيرى مىشود .
( از قوانين ص 41 - كفايه ص 141 خزائن ص 233 ) .
واجِبُ الوُجود
- ذات حق است .
واجِد
- ( اصطلاح عرفانى ) واجد كسى است كه به كلى از خوديت خود خالى شده باشد كه موضوع نماند تا طلب كمالى براى او باشد و چون خدا را يافته باشد از كل ما سوى چشمپوشد .
( از شرح كلمات بابا طاهر ص 112 ) و باز گفتهاند : واجد متحقق بوجد و حال است .
اندر دل من بدين عيانى كه توئى * و ز ديده من بدين نهانى كه تويى
و صاف ترا وصف نداند كردن * تو خود به صفات خود چنانى كه تويى
پير طريقت گفت : الهى نور ديدهء آشنايانى روز دولت عارفانى ، لطيفا چراغ دل مريدان و انس جان غريبانى ، كريماء آسايش سينهء محبان و نهايت همت قاصدانى ، مهربانا ، حاضر نفس واجدانى ، سبب دهشت والهانى ، نه به چيزمانى تا گويم چنانى آنى كه خود گفتى و چنان كه گفتى آنى ، جانهاى ، جوانمردان را عيانى و از ديدهها امروز نهانى .
( از عده ج 5 ص 10 ) .
رجوع بوجد شود .
واحِد
- ( اصطلاح فلسفى و عرفانى ) واحد مقابل كثير است و تعاريفى كه براى آن كردهاند همه تعارف دورى است و بالجمله تعريف و تحديد واحد ممكن نباشد مگر بمقابليت با كثير .
واحد را بر حسب تعلق آن بموضوعات و موارد اقسامى چند است از اين قرار .
1 - واحد بالاتصال - و آن واحد شخصى بود كه باجزاء مقداريهء متشابهه منقسم شود و اجزاء آن همه در حقيقت متحد باشند .
2 - واحد بالتركيب - و آن امرى باشد كه متكثر بالفعل باشد و از جهت تركيب خاص ميان آنها حالت وحدانى پيدا شده باشد و بعبارت ديگرى واحد بالشخص هرگاه قابل انقسام باشد به اجزاء مقداريهء متشابهه بالحقيقة واحد بالاتصال است و اگر قبول انقسام آن و همىباشد نه حقيقى انفكاكى واحد بالتركيب است كه واحد بالاجتماع هم گويند .
و اگر بالذات قابل انقسام نباشد بلكه بالعرض باشد جسم بسيط خواهد بود مانند آب و بالاخره اگر منقسم شود به اجزاء مختلفة الحقائق واحد به اجتماع است مانند معجونات و اجسام مركبه از عناصر مانند درخت واحد متشخص كه مركب از عناصر متخالفه است .
3 - واحد بالنوع - واحد بالاتصال را بعد از انفكاك يعنى قسمت انفكاكيه