مقدور نيز تقسيم ميكنند .
شرط مقدور آن است كه حصول و عدم حصولش در اختيار مكلف باشد مانند وضوء و غسل و طهارت و امثال آن نسبت بصلاة ، ولى شرط غير مقدور آن است كه حصول و عدم حصولش از عهده قدرت مكلف خارج ، و در اختيار طبيعت و يا شخص ديگرى باشد مانند حلول وقت اداى نماز يا فرا رسيدن موسم حج كه حصول و عدم حصول آنها در دست طبيعت است و يا اداى شهادت و صدور حكم براى اجراى حد و قصاص كه حصول آنها نيز از عهده مكلف خارج است زيرا اختيار شهادت در دست عدول ، و اختيار صدور حكم در دست حاكم شرع مىباشد .
پس از بيان اين مطالب كه بطور كلى مربوط بتعريف سبب و مقدمه شرط و بيان اقسام آنها بود اينك به بيان بعضى از اقسام واجب مبادرت مىنمائيم :
فقهاء واجب را بر حسب اعتبارات مختلفه به چندين قسم تقسيم كردهاند مثلا باعتبار مكلف آن را بواجب عينى و كفائى و باعتبار تكليف ، بواجب تعيينى و تخييرى و باعتبار وقت و زمان ، بواجب مضيق و موسع و غير ذلك تقسيم كردهاند ولى تقسيمى كه با اين مبحث ارتباط دارد ، تقسيمى است كه باعتبار مقدمات آن شده است .
واجب باعتبار مقدماتش بواجب مطلق - مشروط - معلق - تقسيم مىشود :
واجب مطلق : واجب مطلق ، واجبى است كه تعلقش بر مكلف متوقف بر حصول هيچ يك از شرائط مخصوصه نباشد ولى واجب مشروط يا مفيد بر خلاف آنست و وجوبش موكول بر حصول جميع يا يكى از شرايط مخصوصه است مثلا وجوب صلاة و تعلقش بر مكلف منوط بر حصول شرط مخصوصى نيست و بلكه به مجرد حصول شرائط عموميه از قبيل رشد - عقل - قدرت - علم ، فورا بر مكلف تعلق ميگيرد بر عكس حج يا زكات و امثال آنها كه تنها با حصول شرايط عموميه بر ذمهء مكلف تعلق نمىگيرند .
بلكه تعلق آنها بر عهده مكلف موكول بر حصول شرائط خاصه از قبيل استطاعت و تمكن مالى مىباشد .
واجب معلق : واجب معلق واجبى است كه تعلقش بر ذمه مكلف مقيد به حصول شرطى نبوده لكن اتيانش معلق بر حصول شرط مىباشد - يعنى وجوبش مطلق و انجامش مقيد است ، مثلا قول قائل به اين كه ( احترام كن زيد را هنگام ملاقات ) جملة طلبيه است كه احترام بر زيد را بر مخاطب واجب مينمايد لكن اداى آن را به حصول ملاقات معلق ميسازد و بعبارة اخرى بموجب اين جمله امريه مخاطب بدون هيچ قيد و شرطى مكلف بر احترام ميگردد ولى براى اداى آن تكليف بايد منتظر حصول شرط ملاقات شود .
پس تعلق تكليف در اين مورد مقيد به هيچ شرطى نيست بلكه فقط اداى آن معلق بحصول شرط مىباشد ، و تفاوت آن با واجب مشروط نيز در همين است چه آنكه در واجب مشروط تحقق وجوب و تعلق تكليف بر مكلف منوط بر حصول شرط است و قبل از حصول شرط
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى ) — صفحة 1896
مساهمون: سيد جعفر سجادى
ص١٨٩٦