عند العقل است ( اسفار ج 3 ص 54 - مجموعه دوم مصنفات ص 111 ) .
مُدْرَكِ بِالعَرَض
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد علم حصولى است كه مدرك بالعرض و بواسطهء صورى است كه از اشياء نزد عقل است .
( رجوع به علم حضورى و حصولى و ( شرح منظومه ص 34 شود . )
مُدْرَكات
- آنچه از اشياء ادراك شود مدركاتاند .
مُدْرَكاتِ إمكانيَّه
- ( اصطلاح فلسفى ) مراد موجودات امكانيهاند .
( از اسفار ج 1 ص 322 ) .
مُدْرَكاتِ خَمْس
- ( اصطلاح منطقى ) مراد قواى پنجگانه است كه حس مشترك ، خيال ، وهم ، حافظه و متصرفه است .
( از اسفار ج 1 ص 27 ) .
مُدَّعى
- ( اصطلاح فقهى و عرفانى ) و مدعى كسى است كه اگر ترك دعوى كند ترك مىشود « اذا ترك ترك » و يا كسى است كه كلامش مشتمل بر اثبات باشد و مدعى عليه كسى است كه سخن او مشتمل بر نفى باشد و يا مدعى كسى است كه براى خود حقى را ثابت مىكند بدليل و گفته شده است كسى كه ادعايش خلاف ظاهر باشد در مقابل آن مدعى عليه است .
( از شرح لمعه ج 1 ص 207 - 208 قواعد ص 185 - كشاف ص 554 ) نزد عرفا آنكه خود را در خيال افكند و اظهارى كند منافى روش اهل حق .
زان مدعيان در طلبش بيخبرانند * و آن را كه خبر شد خبرى باز نيامد
و گفتهاند « العاصى خير من المدعى لان العاصى ابدا يطلب طريق توبته و المدعى يتخبط فى حبال دعواه » ( طبقات ص 480 ) و « اياك ان تكون بالمعرفة مدعيا او تكون بالزهد محترفا او تكون بالعبادة متعلقا » و گفتهاند « كل مدع محجوب بدعواه عن شهود الحق لان الحق شاهد لاهل الحق لان الله هو الحق و قوله الحق لا يحتاج الى ان يدعى اذا كان الحق شاهدا له و اما اذا كان غايبا فحينئذ يدعى و انما تقع الدعوى للمحجوبين » ( از طبقات ص 18 - 23 ) عطار گويد :
اى مدعى كجايى تا ملك ما به بينى * گر هر چه بود در ما برداشت يار ما را
حافظ گويد :
اى آنكه به تقرير بيان دم زنى از عشق * ما با تو نداريم سخن خير و سلامت
درويش مكن ناله ز شمشير احبا * كاين طايفه از كشته ستانند غرامت
در خرقه زن آتش كه خم ابروى ساقى * برمىشكند گوشهء محراب امامت
راز درون پرده چه داند فلك خموش * اى مدعى نزاع تو با پردهدار چيست ؟
اى مدعى برو كه مرا با تو كار نيست * احباب حاضرند ، با عداء چه حاجتست ؟
مُدَّعَى عَلَيه
- ( اصطلاح فقهى ) آنكه