و كون جامع انسان كامل است كه مظهر تمام نماى حق است .
شاه نعمت الله گويد :
كون جامع مظهر ذات و صفات * سايهء حق آفتاب كائنات
وجهى از امكان و وجهى از وجوب * در شهادت آمد از غيب الغيوب
صورت و معنى بهم آراسته * ظاهر و باطن بهم پيراسته
جمع كرده خلق و با خود همدگر * همچون نورى مينمايد در نظر
هفت دريا قطرهء از جام او * روح قدسى رند درد آشام او
و كون المفطور تميز خلق است از حق و اين است تكثر واحدى كه حق است به تميز تعينات موجود و تفرق جمعيت الهيه واحديه ذاتيه .
( از رسائل شاه نعمت الله ج 3 ص 43 ) .
تركيبات در معنى ذوقى و فلسفى
كَونِ خِيالى
- ( اصطلاح فلسفى ) يعنى وجود خيالى و وجود در مرتبت خيال ( از اسفار ج 1 ص 291 ) .
كَونِ ذِهنى
- ( اصطلاح فلسفى ) يعنى وجود ذهنى رجوع بوجود ذهنى شود .
كَونِ صَناعى
- يعنى وجود صناعى
كَونِ طَبيعى
- يعين وجود طبيعى در مقابل وجود صناعى ( از شفا ج 2 ص 572 ) .
كَونِ عَينى
- يعنى وجود خارجى ، رجوع بوجود عينى و خارجى شود .
كَونِ مُطْلق
- ( اصطلاح فلسفى ) يعنى مطلق وجود يا وجود مطلق و گاه مراد از كون مطلق كون جوهرى است كه عنصرى از عنصرى ديگر تكون يابد در مقابل كون مقيد كه جوهرى حالتى ديگر به خود گيرد ، قسم اول چنان كه آب تبديل به هوا شود و قسم دوم چنان كه آب گرم شود .
( از شفا ج 2 ص 202 ) .
كَونِ مُقَيَّد
- رجوع بكون مطلق شود .
كَون و فَساد
- ( اصطلاح فلسفى ) كون و فساد عبارت از دو حالتى هستند كه متعاقب و متوارد بر موجودات جهان طبيعتاند چنان كه موجودات همواره در معرض خلع صورت و لبس صورتى ديگرند خلع صورت را فساد و لبس صورت ديگر را كون گويند چنان كه آب تبديل به هوا شود كه صورتى را رها كرده و متلبس به صورتى ديگر شود ، كون و فساد وجود و و تباهى دفعى هستند بر خلاف استحالت بطور كلى موجودات بر دو قسماند بعضى قابل كون و فسادند و بعضى ديگر قابل كون و فساد نمىباشند و بلكه مبدع بوده و آنها را هيولاى مشترك قابل تبديل بصور نمىباشد « ان الاجسام ما هى قابلة للكون و الفساد اى منها ما هيولياتها ستجد صورة و تخلى صورة و منها ما ليست قابلة للكون و الفساد بل وجودها بالابداع . » ( شفا ج 1 ص 9 ) و بينا ان بعض هذه البسائط لا يقبل الكون و الفساد و هى البسائط التى فى جواهرها مباد حركات مستديرة . » ( از شفا ج 1 ص 186 و رجوع باسفار ج 1 ص 248 - زاد المسافرين ص 39 - شفا ج 2 ص ص 527 - اسفار ج 4 ص 162 شود ) .