رجوع باتحاد عاقل و معقول شود .
عِلمِ آخِرت
- ( اصطلاح فلسفى ) علم آخرت عبارت از علمى است كه بفساد بدن فاسد نشود و آن علم بتأمين سعادت اخروى است .
( اكسير العارفين ضميمهء رسائل صدرا ص 282 ) .
عِلمِ إجمالى
- ( اصطلاح فلسفى و فقهى ) علم باشياء را در مقام اجمال علم اجمالى مينامند چنان كه علم علت بمعولات و لوازم معلولات خود بنحو علم اجمالى است علم ذات حق بذات خود عين وجود نظام جملى جهان است و از اين جهت علم او بذات خود علم به كليات بوده و بواسطهء كليات علم به جزئيات موجودات است كه مبدأ تفاصيل آن معلومات است است و اين ما حصل معنى علم اجمالى در عين كشف تفصيلى .
قطب الدين گويد و علم بعضى تفصيلى و بعضى اجمالى است اما تفصيلى آنست كه اشياء را بداند متمايز در عقل و منفصل بعضى از بعضى و اجمالى همچنان باشد كه كسى مسأله را دانست آنگاه غافل شد آن را ازو پرسند چه جواب از آن حاضر مىشود در ذهن او و اين به قوت محض نيست چه پيش او حالتى بسيط حاصل است كه مبدأ تفاصيل آن معلومات است پس آن علم به قوت نباشد از وجهى و به قوت از وجهى ديگر ( درة التاج بخش سوم ص 87 و رجوع شود باسفار ج 3 ص 37 - شرح منظومه ص 146 ) رجوع بعلم شود .
از علم اجمالى در اصول مراد علم فى الجمله است به وجود محرمات و محللات و غيره در شرع و يا علم اجمالى بوجود حرامى در ميان امور محصوره يا غير محصور ، و يا علم فى الجمله است بوجود حكمى براى موضوع خاص يا موضوعاتى در مقابل علم تفصيلى به احكام شرعى و علم اجمالى را صورى مختلف است زيرا اجمال طارى يا از جهت متعلق حكم است با وجود معلوم بودن نفس حكم بطور تفصيل و يا از جهت حكم و متعلق هر دو است يا از جهت اشتباه مصاديق متعلق حكم است يا از جهت اشتباه در خطاب شارع يا در مكلف به است يا در مكلف و اطراف آن يا محصور است يا غير محصور و بالجمله علم اجمالى هم مانند علم تفصيلى موجب تنجز تكليف است و در طريقهء عمل بحث است ( رجوع شود برسائل ص 16 ) .
عِلمِ إِخلاص
- ( اصطلاح عرفانى ) رجوع باخلاص شود .
عِلمِ أحوال
- ( اصطلاح عرفانى ) رجوع بعلم شود .
عِلمِ أخلاق
- ( اصطلاح عرفانى ) علم اخلاق عبارت از علم سلوك است و از انواع حكمت عملى است كه تهذيب اخلاق گويند و حكمت خليقه هم گويند .
عِلمِ أدنى
- مراد علم طبيعى است و يكى از اقسام حكمت نظرى است ( از كشاف ص 505 )
عِلمِ ادَب
- علوم مختلف ادبيه عبارتند از :
1 - عِلمِ اصول
- رجوع باصول و ( موافقات ج 1 ص 29 ) شود .
2 - عِلمِ بَلاغَت
- علم معانى بيان را گويند .