روشنائى و صفاى وجود است .
( از مصنفات ج 1 رساله 5 ص 49 )
جَهانِ ناسُوت
- ( اصطلاح عرفانى و فلسفى ) و منظور عالم ماده و عالم دون فلك قمر است .
( رجوع به عالم ناسوت شود . )
جَهانِ نَفس
- ( اصطلاح عرفانى و فلسفى ) مراد عالم تعلقات نفسانى است .
سنايى گويد :
از جهان نفس بگريز تا در كوى عقل * آنچه بودست گردد مر شما را غمگسار
.
جَهَت
- ( اصطلاح منطقى ) منطقيان كيفيت نفس الامرى محمول بموضوع را ماده قضيه مينامند و آنچه مدرك عقل و ثابت در ذهن است جهت معقوله ناميدهاند و لفظى كه بواسطهء آن بيان نسبت ميان موضوع و محمول مىشود جهت ملفوظهء قضيه مينامند ملاك صدق و كذب قضيه مطابقت و عدم مطابقت جهت با ماده است .
( از اساس الاقتباس ص 129 )
جَهَتِ ضِيق وَ سَعَه
- ( اصطلاح عرفانى ) ضيق و سعه دو اعتبارند مر ذات را ، مرتبهء ضيق تنزيه ذات است از هر چه در عقل و فهم ما آيد و آن اعتبار وحدت حقيقى است كه غيرى در حضرتش نمىگنجد لا وجودا و لا تعقلا ، اما بحسب ظهور در جميع مراتب باعتبار اسماء و صفات كه مقتضى مظاهر غير متناهيهاند كه آن سعه مىباشد و مرتبهء فرق است .
( از رسائل ج 3 ص 18 )
جَهَتِ طَلَب
- ( اصطلاح عرفانى ) جهت وجود و جهت امكان است ، طلب اول ، طلب اسماء ربوبيت است از براى ظهور باعيان ثابته و طلب دوم ، طلب اعيان و ظهور اعيان است باسماء و ظهور ذات و شئون .
( از رسائل ج 3 ص 19 ) .
جَهْر
- ( اصطلاح فقهى ) و با صدا و صوت خواندن را گويند و نمازهائى كه بايد به جهر خوانده شوند نمازهاى صبح ، مغرب ، و عشا است براى مردان و زنان بايد تمام نمازها را اعم از نمازهاى صبح و شب يا ظهر و عصر باخفات بخوانند چه آنكه كسى باشد يا نه .
( از شرح لمعه ص - 56 - عروه ص 152 ) .
جِير
- ( اصطلاح ادبى ) بكسر جيم در زبان عرب حرف جوابست بجاى « نعم » .
( از مغنى ص 63 ) .
جَهْل
- ( اصطلاح فلسفى و اخلاقى ) ضد علم است از لحاظ اخلاقى در مذهب اسلام از جهل سخت نكوهش شده است چنان كه بر عكس از دانش و دانش اندوزى ستايش شده است و طلب دانش را از فرائض دانسته است تا آنجا كه اين احتمال داده شده است كه مانند ساير اصول واجبه فرض عينى باشد و البته اين احتمال در مسائل عادى يوميه و اصول اعتقادات نيست زيرا دانش به آنها قطعى است كه واجب عينى است بلكه در فروع است .
در قابوسنامه آمده است . لو لا الجهال لهلك الرجال البته منظور رجال سوء است .
( قابوسنامه ص 119 ) .
در معنى عرفانى از جهل ستايش شده در معنى عرفانى جهل ستايش شده است و گفته شده است العلم حجاب الاكبر البته منظور خودبينى است يعنى كسى كه خود را و دانش خود را مورد اعجاب خود قرار دهد و غره شود كه قهرا اين نوع