مركبا ثبت لان المطلوب به الوجود المقيد كالكتابة و التعجب و نحوهما للانسان و الوجود المقيد مركب من الوجود و القيد .
« لمية » ثبوتا اثباتا حوت اى يطلب « بلم » علة الحكم و الواسطة له و هى قسمان واسطة فى الثبوت و واسطة فى الاثبات » .
( شرح منظومه ص 31 ) شيخ الرئيس گويد اصول پرسشها منحصر به همين سه اصل نيست و بواسطه من و متى و اى و ايان و كيف نيز پرسش مىشود چنان كه بواسطهء كلمهء اى پرسش از امتياز جوهرى اشياء مىشود و بوسيلهء كيف پرسش از كيفيت اشياء شده و بواسطهء اين پرسش از تعيين حصول در مكان و بواسطهء متى پرسش از حصولاتى در زمان خواهد شد .
( بنقل اسفار ج 3 ص 98 )
امَّهاتِ مَعاصِى
- ( اين اصطلاح اخلاقى است ) اخوان الصفا امهات و اصول معاصى را سه امر دانند بدين قرار :
1 - كبر 2 - حرص 3 - حسد .
كه اين سه دنيا را پر از آلودگى كرده است و اساس آلودگيها از كبر ابليس و حرص آدم و حسد قابيل است . و اين سه اصل را فروعى بود از جمله : عجب ، ابا از قبول حق ، اقرارنكردن به حق ، ترك انقياد ، خروج از حد واجب ، ستم و جور در هنگام قدرت ، ترك انصاف در معاملات ، سستى در واجبات ، ترشروئى ، بدگوئى در كلام ، مكر ، حيله ، تحقير مردم ، جدال ، لجاج . . . است .
( رجوع شود به رسالهء نهم از رسائل اخوان ص 275 )
امِّىّ
- ( اصطلاح كلامى ) اين كلمه مأخوذ از قرآن مجيد است و اطلاق بر كسى شود كه تعليم نيافته باشد و در قرآن اطلاق بر پيامبر اسلام شده است .
هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ
.
حافظ گويد :
نگار من كه بمكتب نرفت و خط ننوشت * ز نكته مسألهء آموز صد مدرس شد
بهر حال كلمهء رسول امى اطلاق بر پيامبر اسلام مىشود و بر هر آن كس كه از تعليمات بشرى محروم باشد نيز امى گويند و نيز اطلاق شود بر آنكه قرائت حمد و سوره را نداند ( رجوع شود به شرح لمعه ص 101 )
اميرىّ
- ( اصطلاح عرفانى ) اميرى عبارت از اجراء سالك است اراده حق را .
امين
- ( اصطلاح عرفانى ) از درجات اولياء اللّه است ، كسى كه بر اسرار الهى مطلع است ، چنان كه گويند :
امين اعمال و امير اعمال و مسافران * فرشى امينان اقطارند و مسافران فرشى
نديمان اسرارند ( تفسير حدائق ص 273 ) .
امين مالِكىّ
- ( اصطلاح فقهى ) كسى است كه بواسطهء اذن مالك بر مالى سلطه يافته باشد در مقابل امين شرعى كه تصرفاتش باذن شارع است ( ضوابط معاملات سنگلجى ص 102 )
انْ
- ( اصطلاح ادبى ) بفتح همزه و سكون نون در زبان عرب بر دو وجه است