افلاك عناصر است كه هر يك را مكان خاصى است از تركيب عناصر اربعه عالم كون و فساد كه محل مواليد ثلث ( معدن ، نبات و حيوان ) است بوجود آمده است افلاك سبعهء سيارات را بنام آباء سبعه و عناصر اربعه را امهات اربعه خوانند كه از ازدواج آنها مواليد ثلث بوجود مىآيد .
فلاسفه عنصر فلكى را جدا و ممتاز از عناصر زمينى ( عناصر اربعه ) ميدانند و افلاك را قابل خرق و التيام نمىدانند و حركت آنها را حركت وضعى دائم و مستدير ميدانند و براى آنها دو نفس قائلاند يكى نفس منطبعه و ديگرى نفس ناطقه و آنها را متحرك باراده ميدانند .
و گويند كه طبايع آنها مختلفاند و هر يك را نوع خاصى است و مانند موجودات عالم كون و فساد داراى هيولاى مشترك نمىباشند زيرا اگر متفق الطبع بودند و هر يك از نوع ديگرى بود لازم مىآمد كه مثلا فلك اسفل به طرف مكان فلك اعلى رود و به عكس و لازم مىآمد كه قابل حركت مستقيم باشند و همه متصل بهم شوند نه آنكه بعضى حاوى و بعضى محوى باشند .
( مبدأ و معاد صدرا ص 131 و رجوع به واردات قلبيه ص 246 شود . ) تركيبات عرفانى كه با كلمهء افلاك آمده است مانند طارم افلاك ، سراپردهء افلاك ، صومعهء افلاك ، زاويهء افلاك ، بام افلاك ، قبهء افلاك ، قنديل افلاك ، دكانداران افلاك .
( تفسير حدائق ص 77 - 315 ، 317 746 ، 735 ، 492 ، 784 ) .
اقالِيْم
- اين اصطلاح هيوى و جغرافيائى است . قدما سطح كرهء زمين را به چند اقليم تقسيم كردهاند و گاه قسمت معمورهء زمين را كه مسكونى است به اقاليم مختلف تقسيم كردهاند . يعنى ربع مسكون را كه آنچه مشهور است هفت اقليم است به ترتيب از مشرق به مغرب موازى خط استواء ( رجوع شود به التفهيم ص 189 ، 192 ) اصطلاحات اقاليم سبعه را در علوم غريبه هم به كار دارند در علم جفر نيز اصطلاح اقاليم سبعه آمده است كه بر حسب كواكب تقسيم كردهاند و گفتهاند اقليم اول فؤاد است كه اقليم زحل است . و اقليم دوم اقليم سودا است كه آن مشترى است و ابواب آن علماءاند چنان كه ابواب اقليم اول مشايخاند و اقليم سوم اقليم مريخ است و ابواب آن امراءاند .
چهارم اقليم محبت است كه آن آفتاب است و ابواب آن ملوكاند . پنجم اقليم مصر است كه اقليم زهره است و ابواب آن شعرائند ششم اقليم عقل است كه آن عطارد است و ابواب آن كتاباند و اقليم هفتم اقليم قلب است كه آن قمر است و ابواب آن وزراءاند و براى هر يك از اين اقاليم بابى بود اول باب ابراهيم دوم باب هارون سوم باب موسى ، چهارم باب يوسف ، پنجم باب عيسى ، ششم باب آدم . هفتم باب حضرت محمد .
( از شمس المعارف الكبرى ص 64 )
اقاليم كَواكِب
- اين اصطلاح نجومى است ابو ريحان گويد : نخستين اقليم از