استيلاى مغول ( چنگيزيان )
طايفه چند صحرانشين ، در نواحى شرقى آسيا سكونت داشتند به اسم « مغول » و « تاتار » . گاهى به اطراف حركت كرده اسباب انقلاب مىشدند . حتى در اروپا مىرفتند و به روم آشوب مىكردند . « چنگيز » يكى از خانزادههاى مغول بوده صاحب رياست شد وبسيارى را مطيع خود نمود . چنگيز - جلوس او ( 599 ) فوتش ( 624 ) هجرى بود و اين پادشاه چين وتركستان را گرفت خاكش با خاك « سلطان محمد خوارزمشاه » پيوسته شد و با هم عهد مودت بستند خوارزمشاه بعض از تجار مغول را كشت . چنگيزخان رسولى به سوى او فرستاد و از او شكايت وگله كرد ، خوارزمشاه رسول را هم كشت چنگيز متغير شده رو به ايران نهاد . در سنه ( 615 ) خوارزمشاه فرار كرد . لشگر مغول اول « بخارا » را گرفته شهر را آتش زدند . به خراسان رو آورده بلخ را وهرات ومرو ونيشابور را خراب كردند وچندين كرور را كشتند . اين فتنه آتشى بود كه دودش ديدهها را خيره كرده بود و به كلى بازار علم وادب كاسد ، صنايع وهنرها همه فاسد شد . بعضى نوشتهاند چهارده ميليون كه بيست و هشت كرور باشد ، از نفوس باشد به قتل رسانيدند - و هر كرورى در ايران پانصد هزار است - كه پنج « لك » هندى باشد . : ( در اينجا شخصى از سيد سوال نمود كه « كرور هند » فرقى با « كرور ايران » دارد ؟ فرمود بلى ، كرور هندى بيست كرور ايران است كه يكصد « لك » باشد ) .