معتمد عباسى در سال 256 ق ، معتضد 279 ق ، مكتفى باللَّه 289 ق ، قاهر باللَّه 320 ق ، و رافعى باللَّه 322 ق ، بر بغداد ، حكمرانى كردند . « 1 »
2 . علم و فرهنگ
با پىريزى شهر بغداد و قرار دادن آن به عنوان مركز خلافت ، رفت و آمد از نقاط مختلف و از اديان گوناگون به اين شهر ، گسترش يافت . همين تردّدها ، باعث رونق و پيشرفت اين شهر شد ، به طورى كه بغداد ، به نقطهء عطفى در تاريخ اسلام به شمار مىآيد . برخى چون هارون الرشيد ، با ساختن مراكز علمى و دعوت و ارتباط با دانشمندان مختلف ، در شكوفايى اين شهر ، سهم بزرگى داشتند .
3 . مذهب
از نظر مذهبى هم بايد گفت كه شهر بغداد ، به مركز تجمّع مذاهب ، اديان و حتّى نژادهاى مختلف تبديل شد ، چنان كه مذاهبى چون : شيعه ، اهل سنّت ( حنبلى ، مالكى ، اشعرى ، معتزلى ، نجارى ، حنفى ) و غلاة و اديانى چون : يهود و مسيحيت ، در اين شهر طرفدارانى داشتند . البته اكثريت با شيعيان و حنبليان بود . « 2 » شهر بغداد و كشور عراق ، مركز حضور و موطن قدماى شيعه است كه از جملهء آنها مىتوان به شيخ مفيد ، سيد مرتضى و شيخ طوسى اشاره كرد . « 3 »
4 . تشيّع
سابقهء حضور شيعيان در شهر بغداد ، احتمالًا به قبل از بناى اين شهر بر مىگردد ؛ چرا كه سلمان فارسى - كه جزو اوّلين شيعيان است - ، در سال 16 هجرى و در فتح عراق و شهر مدائن ، حضور داشت . « 4 » وى از طرف سعد بن ابى وقّاص و سپس از طرف عمر ،
هامش
( 1 ) . ر . ك : همان ، ص 75 - 101 .
( 2 ) . أحسن التقاسيم فى معرفة الأقاليم ، ص 175 - 176 .
( 3 ) . تاريخ معتزله ، ص 22 - 23 .
( 4 ) . ر . ك : تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 1810 .