مقايسه تطبيقى ويژگى هاى معمارى دوره سلجوقيان در ايران ، عراق و اناتولى بر اساس شرايط عام و خاص مكانى و زمانى آنها
هيربد نوروزيان پور « 1 »
چكيده
سلجوقيان بخش عمده از خاورميانه شامل ايران ، شام ، عراق و اناتولى را به تصرف خود درآوردند . اين قوم بيابانگرد ، هر چند كه خود پيشينه در معمارى و هنر نداشتند ، اما تاثيرات شگرفى را در هنر و معمارى باعث شدند . بخشى از اين تاثيرات ناشى از روح غالب و نوع نگاه سياسى ، مذهبى و فرهنگى است كه سلجوقيان بر كل مناطق تحت سلطه خود داشتند مىباشد ، كه به عنوان شرايط عام در اين مقاله از آنها نام برده شده است . بخش ديگر تاثير شرايط ويژهاى است كه حكومت ملوك طوايفى و پيشنه هر منطقه با ويژگىهاى فرهنگى ، تاريخى و اقليمى بر معمارى آن حوزه گذاشتند ، مىباشد . اين مقاله تلاش دارد تا با تفكيك بين اين دو ، نخست تاثير عمده سلجوقيان بر معمارى اسلامى را مطرح كند و ريشههاى شكل گيرى آن را در بستر زمانى و مكانى آن دوره خاص تحليل كند . به عبارت ديگر ، شرايط عام معمارى را برشمارد كه هويت معمارى سلجوقى را شكل مىدهد و مىتوان از آنها به عنوان شاخصهاى ارزيابى ماهوى معمارى سلجوقى ياد كرد . در مرحله بعد با بررسى نمونههاى معمارى در سه منطق اناتولى ، ايران و عراق ، چگونگى تاثيرات شرايط خاص هر منطقه بر معمارى سلجوقيان ذكر مىشود و تفاوتهاى و شباهتهاى آنها برشمرده خواهد شد . مساله مهم در واقع چگونگى نمود هويت و روح حاكم بر معمارى دوره سلجوقى در سامانهاى مختلف اين حكومت و تاثير معمارى سلجوقى بر دوران بعد خود در آن مناطق است . بخشى از اين تحقيق به صورت توصيفى - تحليلى و بخش ديگر به صورت مقايسه تطبيقى انجام شده است .
كليد واژه : معمارى سلجوقيان ، ايران ، عراق ، اناتولى ، هويت عام ، هويت خاص .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكترى ، دانشگاه هنر دانشگاه تهران /norouzian . pour @ ut . ac . ir