نسب شناسى معمارى مساجد سبك ايرانى
حميد خانعلى « 1 »
رضا عطايى « 2 »
چكيده
مسجد ، شاهكار معمارى و نماد زيبايى و خلاقيت هنر اسلامى است . با گسترش سرزمينهاى اسلامى سبك عربى در مناطق مختلف اسلامى ويژگىهاى منطقهاى به خود گرفت و با ورود اسلام به ايران معمارى بومى ايران بر معمارى تازه شكل گرفته اسلامى تاثير گذاشت و ابتدا در ساخت مساجد نمود پيدا كرد . مساجد سبك ايرانى داراى مشخصههاى خاص خود مىباشد كه ريشه در معمارى پيش از اسلام ايران دارند و در حالت كلى مىتوان آنها را ايوان ، گنبد ، گنبد پشت ايوان و پلان چهار ايوانى عنوان كرد . ايوان عنصرى است كه در كاخ آشور در عراق و طاق كسرى و بناهاى ديگر مشاهده مىشود . عنصر گنبد بر روى دو مهر عيلامى در هفت تپه قابل مشاهده بوده و گنبد پشت ايوان در كاخ سروستان و فيروزآباد و پلان چهار ايوانى در كاخ آشور قابل رديابى است . در چهار قرن اوليه اسلامى الگوى اصلى ساخت مساجد در ايران برگرفته از مساجد سبك عربى بوده كه نمونههاى آن شامل مساجد شوش ، سيراف ، اصطخر و مسجد جامع اصفهان است . همزمان با اين دوره شاهد تجربهاندوزى براى ساخت مساجد به سبك ايرانى در مسجد جامع نايين و مسجد تاريخانه دامغان هستيم . دوره سلجوقى را بايد دوره تثبيت سبك ايرانى دانست ، در اين دوره مساجدى چون مسجد جامع اصفهان و مسجد جامع قزوين ساخته مىشود و در دورههاى بعدى تا دوران قاجار ادامه سبك ايرانى در ساخت مساجد و ساير بناهاى اسلامى مانند كاروانسراها و مدارس به كار گرفته مىشود .
كليد واژه : معمارى اسلامى ، مساجد سبك ايرانى ، گنبد ، ايوان .
هامش
( 1 ) . دانشجوى دكترى باستان شناسى ، دانشگاه تربيت مدرس /khanali . hamid 2 @ gmail . com( 2 ) . دانشجوى كارشناسى ارشد باستان شناسى ، دانشگاه تربيت مدرس .