بررسى گچبريهاى تزيينى در بناهاى غير مذهبى سامرا سده سوم هجرى / نهم ميلادى
دكتر ارينب نظريان
چكيده
بناهاى غير مذهبى نظير كاخها ، خانههاى اشرافى و بناهاى عام المنفعه سده سوم هجرى مقارن با خلافت عباسى در سامرا داراى تزيينات وابسته به معمارى و حجم فراوانى از آرايههاى گچى است كه از عمده ترين آرايههاى معمارى سده سوم مىباشد و اغلب داراى مضامينى طبيعت گراست كه منجر به خلق بديع ترين و زيباترين اشكال انتزاعى ومعناگرا در معمارى اسلامى گشته ، به گونهاى كه بررسى ومطالعات اين گونه بناها منجر به دستيابى به نتايجى مستند و در رابطه با تاثير گذارى بر معماريهاى باشكوه جهان اسلام در دورههاى بعدى گرديده است .
گچبريهاى پر نقش ونگاراز دستاوردها و سنتهاى معمارى تجمل گرا در بناهاى اشرافى سرزمينهاى همجوار است كه در نتيجه استيلاى مسلمانان بر اين سرزمينها و با انجام تعاملات هنرى و بازآفرينى نقشمايههاى تزيينى و ايجاد تغييرات و اغازحركات نوگرايانه در هنر بويژه در سده سوم هجرى كه منجر به نوعى وحدت وانسجام هنرى با خلق بديع ترين نمادها ورموز معنا گرا وتاثير گذار بر معمارىهاى جهان اسلام گرديده است . درنتيجه مطالعات باستان شناسى در دهههاى اخير بناهايى اشرافى مربوط به سده سوم هجرى در سامرا كشف شده كه در اين بررسى ، دادههاى موجود در رابطه با آرايههاى گچى اين آثار پرداخته شده است با رويكرد معرفى و مقايسه تطبيقى با هنر سرزمين همجوار ( ايران دوران ساسانى ) به منظور شناسايى خاستگاه نقشمايهها و ويژگيهاى سبكى و فنون اجراى كار براى پيگيرى تعاملات و تغييرات منجر به و رشد و تكوين وترويج آرايهها و دستيابى به اشتراكات هنرى وتاثير بر معمارى جهان اسلام بوده است .
كليد واژه : معمارى اسلامى ، بناهاى غير مذهبى ، تزيينات وابسته به معمارى ، آرايههاى گچى ، نقشمايه .