كاربرد خط در كتابت در ايران و عراق
شكوفه نيك راد « 1 »
دكتر مهرنازآزادى « 2 »
چكيده
مكتب عباسى كه اولين مكتب هنرى اسلامى است و بسيارى ازهنرمندان آن ايرانى بودهاند در همين دوره شكل مىگيرد . به اين استناد ، ميتوان به همبستگى ميان ايران و عراق در بسيارى از زمينههاى هنرى ، فرهنگى و . . . پى برد . به دليل ضرورت ترويج كتاب آسمانى « قرآن » و همچنين اهميتى كه اسلام براى گسترش علم قائل بوده خط وكتابت در اسلام از جايگاه ويژهاى برخوردار بوده است . در اين ميان خط نسخ به خاطر سهولتى كه در خواندن آن بوده است ، براى كتابت بويژه تهيه نسخههاى مورد نياز از روى كتاب قرآن مجيد بسيار مورد استفاده قرارگرفته است . خط نسخ كه ابن مقله ( قرن 3 هجرى ) را واضع آن دانستهاند ، توسط ياقوت مستعصمى ( قرن 7 هجرى ) به اوج زيبايى رسيد و شيوه او در بيشتر ممالك اسلامى پيروى مىشده است . بعد از مدتى خوشنويسان ايرانى شيوهاى در خط نسخ ايجاد كردندكه اين شيوه درحدود قرن 11 هجرى به دست ابراهيم قمى به تشخص كامل رسيد و توسط برجسته ترين شاگردش احمد نيريزى ادامه يافت و از آن پس خوشنويسان ايرانى از شيوه نيريزى پيروى كردهاندكه به شيوه فارسى مشهور شده است . اما در سايركشورهاى اسلامى ازجمله عراق شيو ياقوت با اندكى تغييرات ادامه يافته است . هدف اين تحقيق نشان دادن تفاوتهاى خط نوشتهها درنسخههاى خطى رايج در دو كشور ايران وعراق به منظوركشف تحولات تاريخى در زمينه خط نسخ آنها است .
كليد واژه : خوشنويسى ، خط نسخ ، نسخههاى خطى ايرانى ، نسخههاى خطى عراقى ، ابن مقله ، ياقوت مستعصمى .
هامش
( 1 ) . دانشجوى كارشناسى ارشد حفاظت و مرمت اشياى تاريخى و فرهنگى دانشگاه هنراصفهان /shekoufehn @ gmail . com( 2 ) . عضو هيات علمى و استاديار دانشكده مرمت ، دانشگاه هنر اصفهان /mehrnaz azadi @ yahoo . com