* گزارش يك شاهد عينى از حوادث عراق در جنگ جهانى اول
آيت اللّه شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء ، مرجع و مصلح ضد استعمارى معروف ، از حواريّون صاحب عروه بود كه در ايام جنگ جهانى اول ، در سفر جهاد با انگليسىها به دستور سيد ، همراه فرزند ايشان ( سيد محمد طباطبايى يزدى ) و نيز برادرش ( شيخ احمد آل كاشف الغطاء ) شركت و فعاليت مؤثر داشت . وى در مذكّرات ( خاطرات ) خويش ، به تفصيل ، حركت جهادى عظيم روحانيون و عشاير شيعهء عراق ( به رياست امثال شيخ الشريعه ، سيد محمد طباطبايى و شيخ جواد جواهرى ) بر ضد قشون اشغالگر بريتانيا را شرح مىدهد و به سخنرانيهاى غرّا و پرشور سيد محمد در اجتماع مردم و مجاهدين در نقاط مختلف جنوب عراق ( نظير طويريج و ساحل شرقى فرات ) اشاره مىكند . « 1 »
در نامهاى كه به خط كاشف الغطاء خطاب به سيد محمود ( فرزند صاحب عروه ) در دست است چنين مىخوانيم :
بسم اللّه الرحمن الرحيم و سلام بر پيامبر وى و اهل بيت ايشان .
به برادر اعزّ امجد ، ثقة الاسلام ، سرور اجلّ ما ، سيد محمود ، كه خداوند عمرش را طولانى و همتش را مستحكم سازد .
پس از تقديم عرايض شوق و تحيت و درود ، سخن را از اين نكته آغاز مىكنم كه نامهء شما ( مورخ 24 صفر ) به دست ما رسيد و از اينكه حاوى خبر سلامتى شما و آيت اللّه ( خداوند سايهاش را بر سر اسلام دوام بخشد ) بود خدا را ستايش كرديم . اما ما و حضرت مولى ، سيد محمد ( خداوند بزرگيش را دوام بخشد ) و جميع متعلقان در خير و عافيت به سر مىبريم . و اما خبرهاى نويدبخش سپاه اسلام ( كه خداوند ياريش كند ) از صبح ديروز تا امشب ، پيوسته بشارتهاى حاكى از پيشرفت و پيروزى سپاه و سركوبى دشمن ( خذله اللّه ) را دريافت كردهايم . از قواى جنگى و دفاعى نيز هرروزه تعداد بىشمارى وارد منطقه شده و سيلوار بهسمت جبهه مىروند و اولياء امور ، علما بويژه سيد محمد على را تحريك به عزيمت به سوى ايران مىكنند ، چه وضع آنجا در نهايت اغتشاش است و چه بسا اين امر بر آنها لازم باشد و گريزى از آن نداشته باشند و از خداوند مىخواهيم كه آنچه خير و صلاح ايشان است برايشان پيش آورد .
هامش
( 1 ) . براى متن مذكّرات ر . ك ، السيد محمد كاظم اليزدى ، كامل سلمان جبورى ، ص 682 به بعد . براى نطقهاى سيد محمد نيز ر . ك ، همان : صص 682 - 683 و 687 .