را از انواع ناملايمات مأمون ، و به مواهب سنيّهء خود مقرون بدارد ، و پيوسته به ترويج دين مبين ، و تقويت شرع قويم مبين ، و تشييد مبانى و اركان شريعت مقدّسه - على صادعها آلاف التحيّة - مؤيّد و منصور و مكين باشيد .
چندى است از حالت افاضات آيت ، و بشارت سلامتى و گزارشات بىاطلاعم . باعث زحمت آنكه : اين اوقات ، از آن حدود ، پيوسته اخبار وحشتآميز و مراسلاتى كه متضمّنه بر ذكر ورود هتك فاحش و اهانات بىاندازه نسبت به جمعى از آقايان عظام ايّدهما اللّه تعالى [ است ] مىرسد و در اين قضايا اينجانب را به بعض اقدامات تكليف مىنمايد و چون مبناى امورات بر اتقان و تثبّت است و على التحقيق از كمّو كيف اين قضايا مستحضر نيستم ، اقدامى ننموده بر امثال آن جناب كه مورد وثوق و اطمينان ، و حاضر و بصير مىباشيد ، در مثل اين قضايا كه بر فرض صدق و واقعيت آن ، ضررش به نوع اهل اسلام وارد است ؛ مناسب بلكه لازم است كه فورا بعد از تحقيق اطلاع بدهيد كه از باب آن داخل شده عن بصيرة اقدام داشته باشم .
ان شاء اللّه تعالى اهالى آن حدود ، قدرشناس نعمت آن وجود محترم بوده و به لوازم شئونات و حفظ مراتب ، قيام و اقدام دارند و به وظايف علميّه اشتغال داريد .
فى الحقيقه به وجود امثال آن جناب ، مسرور و مطمئنّ الخاطر مىباشم و مترصّد وصول رقيمهجات و شرححال و گزارشات بوده ، پيوسته در اين زاويهء مقدسه ، متذكر آن جناب هستم و مزيد توفيقات و تأييدات آن جناب را مسئلت مىنمايم . ايام افادات مستدام . و السّلام عليكم و رحمة اللّه بركاته .
الأحقر محمد كاظم الطباطبايى .
از تأثيرات و پيامدهاى اين نامهها ، بهطور مشخص ، اطلاعى نداريم . قاعدتا سيد - با درك اهميت مسئله - بيكار ننشسته و اقداماتى را در جهت حلّ آن سامان داده است و حتى باتوجه به نفوذ گستردهء سيد در بين مردم و ملاحظهء دولت و دربار از وى ، و اقدام مظفر الدين شاه ( به فاصلهء بسيار كوتاهى پس از نامههاى فوق ) مبنى بر عزل عين الدوله ، صدور دستخط تأسيس مجلس شوراى ملى و بازگرداندن محترمانهء علماى مهاجر از قم به پايتخت ، مىتوان حدس زد كه نامههاى مزبور در پيشبرد جنبش عدالتخواهى و تأسيس رژيم مشروطيت ، بىتأثير نبوده است .
نامهء سيد به چهار عالم ياد شده ، ضمنا دروازهء ورود او به عصر پرماجراى مشروطيت است كه بحثانگيزترين و پرچالشترين دوران حيات اجتماعى و سياسى او را تشكيل مىدهد و در فصل بعد به آن مىپردازيم .
فراتر از روش « آزمون - خطا » ! : زمانه و كارنامه سيد يزدى ' صاحب عروة '" ( فارسى ) " — صفحة 348
مساهمون: على ابو الحسنى ( منذر )
ص٣٤٨