دقيقا معلوم سازيم و نهايتا بر بنياد اين ديدگاهها ، مواضع عملى وى را در مراحل و مواقف گوناگون تاريخى ، بررسى و تحليل كنيم .
* اصول دهگانهء راهنماى عمل
پيش از اين ، در آغاز بخش چهارم كتاب حاضر ، از كلمات كوتاه و حكيمانهء سيد ياد كرديم كه دستيار و محرم راز ايشان : مرجع و مصلح بزرگ شيعه ، مرحوم آيت اللّه شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء ، مجموعهء آنها را در كتابى با عنوان « الكلم الجامعة و الحكم النافعة » گردآورى و شرح كرده است . اين كلمات حكيمانه ، بازنماى زاويهء ديد و نوع نگاه و بينش سيد در مسائل اجتماعى ، سياسى نيز هست .
ضرورت انديشه و تأمل كافى در مبدء و مآل امور ، توجه به لوازم و عواقب جريانها و تصميمگيرىها ، رايزنى با اهلنظر در مسائل گوناگون ، و پرهيز از « خودرأيى » و همچنين « متابعت از رأى عناصر احساساتزده و فاقد آگاهى و بصيرت » ، عدم شتابزدگى در تصميمگيرىها و اتخاذ مواضع ، و سنجش صحت و سقم اخبار و شايعات رايج ، برخى از « نكات كليدى » هستند كه ( بهعنوان « اصول راهنماى عمل » ) با تعابير گوناگون در كلمات قصار سيد ، تكرار و تأكيد شدهاند .
براى آشنايى با انديشه و بينش سيد ، و سيره و رويّهء او در مسائل اجتماعى و سياسى ، سخن را از همين توصيهها و رهنمودها آغاز مىكنيم كه از زبان او در « الكلم الجامعة » آمده و بىگمان ، براى خود وى نيز در عرصهء اجتماع و سياست ، حكم چراغ راه را داشته است :
1 . ضرورت بهرهگيرى وافر از انديشه در زندگى
نخستين و ضرورىترين شرط دستيابى به اهداف خرد و كلان در زندگى فردى و اجتماعى ، بهرهگيرى كافى از انديشه و تفكّر است ، و سيد در كلمات قصار خويش ، جاى جاى بر اين نكته تأكيد دارد . به ديدهء او : تفكر ، كليد رستگارى ، و چراغ راه پيروزى است ، و تفاوت شخص دانا با ديگران ، آن است كه ، پندار و گفتار و كردار وى از انديشهاش مايه مىگيرد و در زندگى ، همواره اين منطق عالى را تعقيب مىكند كه : « اول انديشه ، وانگهى گفتار و رفتار » :