مىشد ، بنابراين ذكر « حتى » غايى ، فايده دار مىباشد ، قبل از بلوغ تحقيق مستمر شرط است و بعد از بلوغ تحقيق مستمر شرط نيست ، البته لزوم اصل تحقيق بعد از بلوغ هم با توجه به تناسب حكم و موضوع و عموميت ملاك كه در كلام مرحوم آقاى خمينى ذكر شده بود استفاده مىگردد .
ب ) نقل و بررسى ادامه كلام مرحوم امام خمينى :
1 ) نقل ادامه كلام مرحوم امام خمينى :
براى ردّ غايى بودن « حتى » ، گفته شده است كه « اذا » حرف شرط است و خروج آن از شرطيت نادر است « 1 » ، مرحوم آقاى خمينى در مقابل فرمودهاند كه ظاهر « حتى » غايى است و حتى تعليلى نادر است ، بنابراين بايد « اذا » را در اين آيه صرفاً ظرف بدانيم و آن را از معناى « شرطى » ، مجرّد بيانگاريم .
ايشان در خصوص آيه مورد بحث بر شرطى نبودن « اذا » تأكيد مىكنند ، با اين توضيح كه لازمه شرطى بودن « اذا » آن است كه در جمله شرطيه ما ، جزاى شرط خود جملهاى شرطيه باشد ، و اين امرى است مستبعد و تنها در كتب علمى به كار مىرود و در كلمات اهل عرف كاربرد ندارد .
2 ) بررسى كلام مرحوم امام خمينى توسط استاد - مد ظلّه - :
ما در اينجا نخست به دليلى كه بر ردّ شرطى بودن « اذا » در اين آيه ذكر كردهاند مىپردازيم . در آيات و روايات ، در موارد فراوان به جملات شرطيهاى برخورد مىكنيم كه جزاء شرط خود جمله شرطيه است ، برخى از آيات و رواياتى كه در آن جزاء شرط خود جمله شرطيه است « 2 » سراسر كتب فقهى از اين گونه تعابير پر
هامش
( 1 ) ( توضيح بيشتر ) يا اصلًا ثابت نشده است ، در اين باره به مغنى ابن هشام ، باب اول ، ذيل بحث از « اذا » مراجعه شود .
( 2 ) رجوع كنيد به ضميمه درس .