جهت مخالفت با كتاب آن را مردود دانست ، بنابراين بايد خود روايات را بررسى كرده ، درباره سند ، متن ، معارضات و كيفيت جمع بين آنها بحث كرد .
ج ) بررسى " اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ "
در آيه شريفه
در آيه شريفه دو بار كلمه
" نِسائِكُمْ "
به كار رفته ، وصف
اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ
به مورد دوم متصل است و هيچ مانعى ندارد كه وصف آن باشد ، ولى آيا مىتوان وصف نساءكم اوّل هم باشد ، در نتيجه در تحريم
" أُمَّهاتُ نِسائِكُمْ "
هم دخول به زوجه شرط باشد ، دو وجه در اينجا ذكر شده ، براى اثبات عدم امكان رجوع اين وصف به عبارت اوّل ، يكى از مبرّد و ديگر از كشف اللثام
1 ) : كلام مبرّد با توضيح زجّاج ( تقريب ابتدايى و بررسى آن )
شيخ طوسى در تبيان از مبرّد نقل مىكند كه
" اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ "
ذاتا مىتواند وصف نساءكم اوّل هم باشد ، ولى نمىتواند وصف هر دو ، نساءكم باشد ، و چون به اجماع در مورد ربائب دخول به مادرشان شرط تحريم است و حتماً
" اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ "
وصف نساءكم دوم مىباشد ، قهراً ديگر وصف نساءكم اوّل نمىباشد .
زجّاج عبارت فوق را چنين توضيح مىدهد كه ، دو خبر مختلف نمىتواند صنعت واحد داشته باشد او سپس با ذكر مثالى ، اشكال فوق را توضيح مىدهد كه در جمله " مررت نساءكم و هربت من نساء زيد الظريفات " به نظر نحويان نمىتواند " الظريفات " وصف هر دو نساء باشد .
اين مقدار استدلال از زجّاج كه در تبيان نقل شده ضعف آشكارى دارد ، قاعده ايشان با محل بحث ما تفاوت دارد ، چون اگر دو جمله مختلف وجود داشت همچنانكه در مثال مذكور ديده مىشود وصف براى موضوع هر دو جمله آوردن خلاف ظاهر يا غلط مىباشد ، ولى در آيه شريفه تنها يك جمله وجود دارد كه در آن ربائبكم به امهات نساءكم عطف شده است ، در اينجا نمىتوان اشكال قبلى را مطرح ساخت و مانعى ندارد كه
" اللَّاتِي دَخَلْتُمْ بِهِنَّ
هم وصف نساءكم در معطوف و هم وصف