وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً
« 30 » و خلاصهء آنچه در تفسير حكمت گفته شده اين است كه آن عبارت از موعظههاى قرآن و علم و فهم و نبوّت است ، در آن جا كه خداوند متعال فرموده است :
وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ
، و
آتَيْناهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا
« 31 » ، و
فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
« 32 » ، و همهء اينها به علم اشاره دارد ، و نيز خداوند عالمان را بر ديگران برترى داده و فرموده است :
هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ
.
خداوند در قرآن كريم ده چيز را كنار هم قرار داده كه عبارت است از پليد و پاكيزه ، فرموده است :
قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ
« 33 » ، ديگر كورى و بينايى ، تاريكى و روشنى ، سايه و آفتاب ، زندگى و مرگ ، چنانچه در تفسير آنها دقّت كنى در مىيابى كه همهء آنها به علم برگشت دارد ، همچنين خداوند سبحان عالمان و فرشتگان را قرين خويش ساخته و فرموده است :
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ
، و بر اين اكرام خود به آنان افزوده و فرموده است :
وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
« 34 » و نيز :
قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ
و فرموده است :
يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ
. خداوند درجات مذكور در اين آيه را براى چهار دسته از مؤمنان ذكر كرده ، دربارهء اهل بدر فرموده است :
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ
. . . تا
لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
« 35 » و دربارهء مجاهدان :
فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً
« 36 » و نسبت به كسانى كه
هامش
( 30 ) بقره / 269 : . . . و به هر كس دانش عطا شده و به او خير فراوانى داده شده است .
( 31 ) مريم / 12 : . . . و ما فرمان نبوّت در كودكى به او داديم .
( 32 ) نساء / 54 : . . . هر آينه ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت داديم .
( 33 ) مائده / 100 : بگو پليد و پاكيزه برابر نيستند
( 34 ) آل عمران / 7 : . . . در حالى كه تفسير آنها را جز خداوند و راسخان در علم نمىدانند .
( 35 ) انفال / 4 : . . . براى آنان درجاتى است نزد پروردگارشان .
( 36 ) نساء / 95 : . . . خداوند مجاهدانى را كه با مال و جان خود جهاد كردند بر قاعدان برترى بخشيده است .