باب اوّل طرق رهايى از آسيب بدعتهاى بدعتگذاران از راه متابعت كتاب خدا و سنّت و پيروى از ائمّهء هدا ( ع )
( 1 ) يكى از دانشمندان گفته است : بدان كه عقل جز به وسيلهء شرع هدايت نمىشود ، و شرع جز به كمك عقل بيان و روشن نمىگردد ، عقل به منزلهء پايه و اساس ، و شرع مانند بناست ، و بنا اگر روى پايهء ساختمان نشده باشد پايدار و استوار نمىماند ، و اگر بر روى پايهاى بنايى ساخته نشود ، آن پايه سودى ندارد .
و نيز عقل مانند چشم است و شرع همچون شعاع آفتاب ، و مادام كه شعاعى از خارج نتابيده چشم را سودى نيست . از اين رو خداوند متعال فرموده است :
قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ ، يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَهُ سُبُلَ السَّلامِ وَ يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ
« 1 » ، و نيز عقل در حكم چراغ است و شرع به منزلهء روغن يا نفت است كه سبب روشنايى آن است ، و تا نفت وجود نداشته باشد چراغ روشن نمىشود ، و مادام كه چراغى نباشد نفت روشنايى ندارد .
گفتار خداوند متعال به همين مطلب اشاره دارد :
اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ
. . . تا نور على نور « 2 » ، و نيز شرع عقلى است در خارج وجود انسان و عقل شرعى است در داخل وجود او ، و اين دو كمككار يكديگر بلكه متّحد با هم هستند ، و چون شرع عقلى است بيرون از وجود آدمى خداوند نام عقل را در موارد متعدّدى از قرآن از كافران سلب كرده ، مانند اين كه فرموده است :
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ
« 3 » ، و از جهت اين كه عقل شرعى است در داخل وجود
هامش
( 1 ) مائده / 15 و 16 : از سوى خداوند نور و كتاب آشكارى به سوى شما آمده است . خداوند به بركت آن كسانى را كه از خشنودى او پيروى كنند به راههاى سلامت هدايت مىكند ، و از تاريكيها - به فرمان خود به سوى روشنايى مىبرد .
( 2 ) نور / 35 : خداوند نور آسمانها و زمين است ، مثل نور او . . . نورى است بر فراز نور .
( 3 ) بقره / 171 : ( اين كافران در حقيقت ) كر و لال و نابينا هستند لذا آنان چيزى نمىفهمند .