و حروف از جهت ديگر منقسم به سه قسم مىشود ملفوظى و آن سه حرفى است كه آخرش مثل أول نباشد و آن سيزده حرف است ، و ملبوبى و آن سه حرفى است كه آخرش مثل اول است و آن سه حرف است ، و مسرورى و آن دو حرفى است و آن دوازده است .
أبجد بر دو قسم است
* فائده :
ابجد بر دو قسمت ابجد شرقى و آن طريق مشهور است و ابجد غربى و آن اين است كه صاد مهمله را شصت گيرند و ضاد معجمه را نود و سين مهمله را سيصد و ظاء معجمه را هشتصد و غين معجمه را نهصد و شين معجمه را هزار و باقى با مشهور موافق است پس طريق آن اين است : ابجد هوز حطى كلمن صعفض قرست ثخذ ظغش . و أيضاً ابجد بر دو قسمت ابجد كبير و همان مشهور است و ابجد صغير و آن را فواضل الدور نيز خوانند و آن به اين طريق است كه هر حرفى كه از دوازده زيادتر است دوازده را از آن مىافكنند آنچه باقى مىماند عدد آن حساب مىكنند و هر چه از شصت نيز زياد ترا است شصت را نيز از آن مىافكنند و باقى را عدد آن حساب مىكنند و از يك تا ده بر حال خود باقى است و شصت ساقط است پس وضع ابجد صغير بدين نهجست . [ تصوير ] هر عددى كه بر فوق است بعد از وضع شصت است و آنچه بر تحت است از « ك » تا آخر بعد از وضع دوازده ، پس از هر يك تا هزار از هر حرف تا دوازده و شصت آنچه باشد مىافكنند و باقى را مىنويسند .
و بدان كه دو ابجد ديگر نيز هست يكى ابجد وسيط و ديگر ابجد جامع اكبر .
وسيط آن است كه مجموع حروف را به ترتيب اعداد حساب كنند مجموع