و امّا امام حسن عسكرى ( عليه السّلام )
را زياده از يك پسر عاليمقدار به نظر نرسيده .
حروف بيست و هشت گانه ابجد
* فائدة :
بدانكه حروف بيست و هشت گانهء ابجد بر سه قسم است :
اول مسرورى و آن دو حرفى بود و مجموع آن دوازده حرف است .
و دويّم ملفوظى و آن سه حرفى بود كه آخرش حرف اول نباشد و آن سيزده حرف است .
و سيم ملبوبى و آن سه حرفى بود كه آخرش حرف اول باشد و آن سه حرف است و اينها را مكتوبى نيز گويند « 1 » .
« شعر مشكل »
دى بر سر گور ذله غارت كردم * مر پاكانرا جنب زيارت كردم
كفّاره آنكه روزه خوردم رمضان * در عيد نماز بىطهارت كردم
بدانكه « دى » عبارتست از زمان ماضى و « گور » عبارتست از بدن انسانى كه روح و قواى نفسانيه در آن مخفى هستند و مراد به « ذله » قواى مذكوره است كه منشأ خصال رذيله است و غارت كردن عبارت است از دست برداشتن از قواى مذكوره يعنى ترك خواهشها
هامش
( 1 ) - آنچه كه مرحوم متأله سبزوارى در حاشيه منطق منظومه آورده ملبوبى اينجا را بمعنى مسرورى دانسته و مسرورى را بمعنى ملبوبى و كلامش اينست :
الملفوظى هو الحرف الذى يتلفظ فى اسمه بثلاثة احرف ولا يكون أوله عين آخره كالالف و الجيم و نحوهما .
و المسرورى ان يكن كذلك الا ان اوله عين آخره و هو الميم و النون و الواو و تركيبها نمو و يقال لها الحروف المستديرة أيضاً . و الملبوبى هو الحرف الذى يتلفظ فى اسمه بحرفين كالباء و الناء و نحوهما و تسمى الحروف العلية أيضاً الخ .
و در فائدهء سوم مقدمه برهان قاطع لغت فارسى نيز مطابق با آنچه نراقى آورده مىباشد و ظاهراً از ناسخ در حاشيه منظومه اشتباه و سهوى شده .