فى معنى قوله صلّى اللّه عليه و سلّم ، إنّ اللّه خلق آدم ثمّ مسح ظهره بيمينه ، الحديث . در [ ا ] ين حديث سه فايده است ، فايدهء اوّل آن است كه مسح حق مر صلب آدم را نه به جوارح و آلت بود بلكه به مجرّد نظر عنايت بود همچنانكه آفتاب به مسحه [ ى ] نور انواع رياحين از اطراف بساتين بدر آرد بىتوسّط ادوات نظر حقّ از زمين صلب آدم أزهار ذريّت را بدر آرد ، عبارت از « و مسح » باشد ، ديگر آنكه « 1 » در حقّ مؤمنان * 323 * يمين فرمود و در حقّ كافران ذكر يمين نرفت تا بدانى كه آن دو « 2 » عبارت از [ ا ] و لطف و قهر است ، لطف سزاى دوستان است و قهر براى دشمنان فايده سوم آن [ ا ] ست كه چون طفلى را براى أميرى پرورند هم در عهد طفوليّت از براى وى تيروكمان و اسب و چوگان « 3 » طلبند و چون بنده [ اى ] را از براى كنّاسى پرورند آلات آن از بهر « 4 » وى ترتيب كنند تا هريك پرورندهء آن شوند كه عاقبتش آن خواهد بود مثال پرورش مومنان در طاعت و پرورش كافران در معصيت همين است .
عارفان طفل خويش را پيوست * تيغ چوبين از آن دهند به دست
تا چو آن طفل مرد كار شود * تيغ چو بينش ذوالفقار شود
مادران پيش خود به مجاز * دختران را كنند لعبتباز
تا كه چون شوى خواستار آمد * آن به كدبانويى بهكار آيد
اين همه نقش دانى از پى چيست * چون به معنى رسى توانى زيست
و من كلام الإمام حجّة الإسلام محمّد بن محمّد الغزالىّ * 324 * رحمه اللّه
قوله تعالى :
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ »
« 5 » إنّ الصّلوة تنهى
هامش
( 1 ) آنك .
( 2 ) دويه .
( 3 ) جوكأن .
( 4 ) در اين موضع مركب پخش شده است .
( 5 ) قرآن كريم سوره عنكبوت ( 29 ) آيه 45 .