اجمالى اكثر علما و فقها و فلاسفه و حكما و اطبا و عرفا و شعرا و ادبا و بعضى از اهل حديث و اصحاب ائمهء هدى عليهم السّلام كه معروف به كنيه يا لقب هستند مىباشد و به جهت تكثير فايده بعضى از مذاهب مصطلحه در علم رجال نيز با اشاره اجمالى به عقايد ، ايشان مانند : اسماعيليه و فطحيه و نظائر آن در محل ترتيبى خود نگارش داده شده و همچنين برخى از عناوين جامعهء متداوله در آن فن كه كنايه از چند تن از رجال و اكابر است . مثل اركان و اوتاد و مشايخ و اصحاب اجماع و مانند آنها نوشته شده است .
تأليف اين كتاب در سال 1364 هجرى قمرى مطابق 1324 هجرى شمسى شروع شده و تا حين وفات مؤلف مرحوم ادامه داشته است . متأسفانه قبل از اينكه موفق بشوند مستدركى كه آرزو داشتند و وعده داده بودند براى آن مرقوم دارند ، اجل مقدر فرا رسيد و بين ايشان و آمالشان فاصله شد . عدهء كسانى كه در اين كتاب ترجمه حال آنان نوشته شده جمعا ( 4624 ) نفرند كه اگر شرح قبائل و خانوادههاى مصدر به ( آل ) و ( بنى ) را هم كه ( 225 ) فقره است علاوه كنيم به ( 4849 ) شماره بالغ مىگردد .
اين كتاب از چندين جهت كمنظير بلكه در نوع خود بىنظير است ؛ از لحاظ فارسى بودن ، چاپ شدن عكسها و خطوطى كه در دسترس مؤلف بوده ، به عناوين متعدد نوشته شدن بعضى از اكابر ، رعايت ترتيب حروف كامل حتى در مؤلفات صاحبان ترجمه ، قيد محل بعضى از نسخههاى خطى چاپ نخورده و درج مدارك خصوصى هر شرح حالى در ذيل آنكه مؤلف مرحوم اين مزايا را در مقدمه يا خاتمه بعضى از مجلدات آن به تفصيل بيان فرمودهاند .
اجمالا بايد گفت ريحان ظريفى كه مؤلف جليل القدر آن كتاب به عالم علم و دانش اهدا فرموده است ، تا جهان هست عطرفشانى خواهد كرد و از نكهت آن فضاى روزگار عنبرآگين خواهد بود و همانطور كه در مجله ( فرهنگ ايران زمين ) نوشته شده است ( تأليف بسيار مفيد است و در مدت كوتاهى مورد استفاده اكثر
تربت پاكان قم ( فارسي ) — صفحة 1764
مساهمون: عبد الحسين جواهر كلام
ص١٧٦٤