قريب - گرگانى - محمد حسين ، جلد اول
( 95 ) قزوينى - سلطان الفقراء ( قرن 10 ه . ق )
سلطان الفقراء شاعر غزلسراى قزوين در عهد شاهطهماسب صفوى ( 930 - 984 ه . ق ) . او نخست صرافى مىكرد و مردى درويش مشرب بود . سفرى به هند رفت و در بازگشت به ايران وارد دربار شاهطهماسب شد و مورد توجه او قرار گرفت ، سپس به مشهد آمد و از سوى شاه براى او مقررى تعيين شد ، وى در مشهد بود تا درگذشت . در شعر از سبك حافظ ( متوفى 791 ه . ق ) پيروى كرده و برخى از ابيات او را جواب گفته است . « 1 »
او در جواب اين بيت حافظ :
غلام همت آن رند عافيت سوزم * كه در گداصفتى كيمياگرى داند « 2 »
گويد :
فناى مطلقم اكسير كيمياى بقاست * خوشا كسى كه چنين كيمياگرى داند « 3 »
و نيز در پاسخ اين بيت حافظ :
دوش ديدم كه ملائك در ميخانه زدند * گل آدم بسرشتند و به پيمانه زدند « 4 »
مىگويد :
در اين خانه كه بر روى كسى بسته نشد * چه توان گفت ملائك در ميخانه زدند « 5 »
البتّه لازم به ذكر است كه نخستين منبعى كه شرح حال سلطان الفقراء را آورده ، عالمآراى عباسى است . ديگران چون سعيد نفيسى در تاريخ نظم و نثر و احمد گلچين معانى در كاروان هند با بهرهگيرى از همين منبع شرح حال او را نوشتهاند . « 6 »
محمد جواد هوشيار
هامش
( 1 ) - اسكندر بيك منشى : عالمآراى عباسى 1 / 292 .
( 2 ) - ديوان حافظ به اهتمام ابو القاسم انجوى / 117 .
( 3 ) - اسكندر بيك منشى : پيشين 1 / 292 .
( 4 ) - ديوان حافظ / 77 .
( 5 ) - اسكندر بيك منشى : پيشين 1 / 292 .
( 6 ) - ر . ك : سعيد نفيسى : تاريخ نظم و نثر در ايران 1 / 461 ؛ احمد گلچين معانى : كاروان هند 1 / 565 .